Beurzen de dieperik in – wereldeconomie beeft
Afgelopen donderdag was een zwarte dag op de beurzen. De Dow Jones in New York verloor maar liefst 4,3% en de Nasdaq 5,3%. “Alle winsten sinds de jaarwisseling werden teniet gedaan”, aldus de financiële website E24. “Het was een heus bloedbad”, stelde John Richards, strategieverantwoordelijke van RBS Global Banking & Markets, in de Wall Street Journal. Ook de Europese beurzen verloren fors: de Britse beurs met 3,2%, de Duitse Dax met 3,5%. De ineenstorting ging vrijdag verder in Azië met 3,7% voor de Japanse Nikkei en 4,6% op de beurs van Hong Kong.
De ineenstorting van de beurzen kwam er op een ogenblik dat zich donkere wolken boven de wereldeconomie verzameld hebben. Eerst werd bekend dat de Amerikaanse economie stagneert en na het akkoord tussen Democraten en Republikeinen in het Congress over de schuldenlimiet zullen er enorme besparingen volgen die het al erg zwakke herstel bedreigen.
“Wat zes maanden geleden ondenkbaar was, de kans dat de VS in 2012 in een recessie komt, wordt vandaag steeds meer in overweging genomen. Dat inzicht doet alle grondvesten daveren”, schreef Businessweek op 5 augustus.
Een tweede element is het uitdiepen van de schuldencrisis. De Europese leiders hoopten in juli dat de crisis was bezworen: er kwamen nieuwe leningen voor Griekenland, de rentevoeten op noodleningen werden beperkt en de duurtijd van de leningen uitgebreid, er was een beperkte schuldverlichting voor Griekenland. Deze maatregelen hebben de financiële markten evenwel niet tot rust gebracht.
Integendeel, de zogenaamde ‘markten’ zijn er nog meer van overtuigd dat een aantal landen op weg naar het faillissement gaan. De schuldencrisis is ondertussen acuter geworden in Italië en Spanje. De Cypriotische economie stort inmiddels in omwille van de blootstelling van de banken aan Griekse schulden, de eisen van de grote bedrijven om tot besparingen over te gaan en de naschokken van een vernietigende explosie op 11 juli waarbij een wapendepot werd vernield en de energietoevoer naar het land een tijdlang plat lag. Dit heeft intussen geleid tot het ontslag van de regering in Cyprus.
Heel het Euro-project staat in rep en roer. Zelfs de Zweedse economie-professor Lars Calmfors, die in de lente van 2010 nog pleitte voor Zweeds lidmaatschap van de Europese monetaire unie, denkt nu dat “de door crisis getroffen landen grotere schuldverminderingen nodig hebben om niet failliet te gaan.” (Dagens Nyheter, 5 augustus).
“ Het recente grote akkoord van de Europese landen voor een ‘oplossing’ van de Griekse crisis moest een verdere verspreiding binnen het systeem vermijden. Dit akkoord is nog geen twee weken oud of de barsten in het gebouw laten zich al voelen. En nu zijn het de ondersteunende structuren die dreigen weg te glijden. Het gaat om de derde en de vierde grootste economie van de monetaire unie, Italië en Spanje. De schulden van deze landen is zo groot dat de bestaande steunfondsen, de al overeengekomen en uitgebreide EFSF (Europees Financieel Stabiliteitsfonds) en het permanente ESM (Europees Stabiliteitsmechanisme) zijn goed voor 700 miljard euro maar volstaan niet voor Spanje en Italië”, aldus E24 op 2 augustus.
Ten derde begint er een nieuwe bankcrisis. Verschillende grote Europese banken hebben verliezen aangekondigd en een aantal banken willen niet meer aan andere banken lenen. De centrale banken moeten door het gebrek aan kredieten opnieuw miljarden dollars in de economie pompen. Ten vierde is er een groeiende bezorgdheid dat China begint te vertragen na een ongebreidelde expansie van krediet op basis van een schuldenberg. Dit heeft onhoudbare zeepbellen gecreëerd en het leidt tot een oververhitte inflatie.
Daarenboven ziet het er naar uit dat de globale industriële productie zijn hoogtepunt al heeft bereikt. De tegenstellingen tussen de kapitalistische machten worden opgedreven, allemaal proberen ze eerst het eigen huis te redden. Dit leidt tot waardenkoersoorlogen en pogingen om de concurrenten te laten opdraaien voor de eigen problemen. De meeste signalen wijzen op een nieuwe ernstige globale crisis.
Afgelopen weekend waren er opnieuw crisisbijeenkomsten om een ‘maatregelen’ voor te stellen die de beurzen vandaag rustig moesten houden. De Duitse kanselier Angela Merkel onderbrak haar vakantie voor telefonisch topoverleg met de Franse president Sarkozy.
De regeringen en centrale banken zullen mogelijk nieuwe noodleningen en interventies moeten doen. Al deze maatregelen zullen evenwel slechts tijdelijk effect hebben. Ze zullen door nieuwe crises gevolgd worden. Bovendien hebben de regeringen minder marge dan in 2008-2009. De schuldencrisis vandaag komt er ondanks maatregelen die werden genomen om de crisis en mogelijk een volledige economische ineenstorting en nieuwe depressie te vermijden.
Zelfs de interventies van de centrale banken, waaronder de Europese Centrale Bank, om staatsobligaties te kopen, konden de beursval van donderdag niet vermijden. De Britse krant The Independent concludeerde: “De wereldeconomie gaat een nare richting uit.”
De zomer van 2011 zal mogelijk de geschiedenis ingaan als een belangrijk keerpunt in de neergang van de wereldwijde kapitalistische ontwikkeling. Hoe snel en hoe diep de nieuwe neergang zal zijn, kan niet worden voorspeld. Maar het is duidelijk dat wat aan deze crisis voorafging mee zorgt voor het verscherpen van de politieke en sociale crises en de verzwakking van het kapitalistische establishment.
“Het vertrouwen in de overheidsfinanciën en de steunmaatregelen neemt af. Als het vertrouwen van de bevolking in de banken en de financiële systemen verdwijnt, dan is de situatie bijzonder ernstig”, aldus Per Lindvall van E24 op 5 augustus. De afgelopen dagen van onrust op de beurzen en vernsnelling van de crisis zijn uitdrukkingen van de chronische onstabiliteit van het kapitalisme.