Onderwijs onder het socialisme
Het onderwijs kan nooit onafhankelijk worden gezien van de maatschappij waarin het bestaat. Binnen de kapitalistische maatschappij heeft onderwijs dan ook vooral een disciplinerende functie en wil het vooral kant-en-klare “producten” voor de arbeidsmarkt leveren. Liefst zijn die werkers niet te kritisch, en kunnen ze ook als consumenten makkelijk worden beïnvloed.
[box type=”shadow” align=”alignright” width=”100″]
Dit artikel verscheen in het aprilnummer van Socialistisch Links als onderdeel van een dossier over onderwijs met ook volgende artikels:
- Meer publieke middelen voor onderwijs nodig
- Besparingen in de praktijk: het leerkrediet
[/box]
Onder het socialisme zijn er totaal andere prioriteiten. In een socialistische maatschappij is de hele werkende bevolking actief betrokken bij het beheer en de organisatie van de maatschappij, de productie,… Het is een democratische maatschappij waarin mensen zich een mening moeten kunnen vormen over alles wat hun dagelijks leven aanbelangt, aangezien de rijkdommen in die maatschappij collectief worden beheerd. Het onderwijs moet daar dan ook een rol in spelen: het opvoeden tot kritische mensen, die een eigen mening kunnen vormen, en deze ook duidelijk en respectvol naar voor kunnen brengen. Elk individu moet zijn of haar talenten volledig kunnen ontwikkelen en die talenten kunnen gebruiken om de hele maatschappij te doen vooruitgaan.
Dit was de basis van het onderwijs dat in de jaren na de Russische revolutie in de Sovjetunie werd ontwikkeld: alle hindernissen tot een vrije toegang tot het onderwijs en alle oubollige tradities werden afgeschaft: geen inschrijvingsgelden, gratis schoolmateriaal en schoolreizen, geen ingangsexamens, geen schooluniformen. Oudere leerlingen werden betrokken bij het bijbrengen van de leerstof bij jongere leerlingen, zodat kinderen en jongeren leren op een solidaire manier samen te leven; theater en muziek werden gepromoot omdat het helpt om zichzelf zonder schroom en met goede articulatie in het publiek uit te drukken; universiteiten werden volksscholen, waar eenieder onbeperkt lessen kon volgen en geven, waarbij alle onderwerpen en vaardigheden aan bod konden komen. De kunstmatige grenzen tussen handen -en hoofdarbeid werden gesloopt, zodat eenieder zich kon ontplooien tot een volwaardig en veelzijdig individu.
Met de opkomst van de stalinistische dictatuur zouden heel wat van deze hervormingen later grotendeels worden teruggedraaid, maar een aantal aspecten bleef behouden, zoals de grote investeringen die werden gedaan in het schoolsysteem en de toegankelijkheid van het onderwijs op alle niveaus. Niet voor niets behoorde het onderwijs in de Sovjetunie tot de wereldtop, met vooraanstaande wetenschappers in tal van disciplines.
Wij vechten vandaag voor een onderwijs dat aansluit bij deze ideeën, maar met het besef dat een dergelijk onderwijs enkel zal mogelijk zijn in een maatschappij waarin collectief en democratisch wordt beslist over wat er gebeurt met de middelen die wij allemaal produceren. Dit is een socialistische maatschappij.