Instabiliteit en polarisatie in Duitsland. Gelukkig is er een terugkeer van Die Linke
De ‘Zeitenwende’ (keerpunt), d.w.z. de geopolitieke verschuiving die het succesvolle model van het Duitse kapitaal ten val heeft gebracht, krijgt opnieuw concrete vorm op het politieke front met de verkiezingen van 23 februari.
Door Christian (Leuven)
Met 16,4% behaalde de sociaaldemocratische SPD haar slechtste score sinds 1890, toen Friedrich Engels nog leefde. Het extreemrechtse AfD heeft zijn score meer dan verdubbeld. Met 20,8% van de stemmen is het de beste score sinds 1933 voor een reactionaire Duitse partij met een fascistisch discours. Met uitzondering van een paar stedelijke kiesdistricten, met name Berlijn, domineert de AfD de voormalige DDR. Met 28,5% behaalden de christendemocraten van CDU/CSU hun op één na slechtste resultaat sinds 1949. De liberale FDP, die in de naoorlogse periode de op twee na grootste partij in West-Duitsland was, haalt de kiesdrempel niet.
Duitsland heeft de rest van de wereld ingehaald wat betreft politieke instabiliteit en polarisatie. De laatste jaren van de zogenaamde ‘stoplicht’-coalitie (SPD-Groenen-FDP), die in november ten val kwam, werden al gekenmerkt door de wereldwijde trend dat de dominante lagen van de burgerij opschuiven in de richting van meer extreemrechtse sympathieën. Friedrich Merz wordt wellicht kanselier en belichaamt die wending. Hij was in zijn jeugd lid van een ultrareactionaire studentenvereniging en klom op in de gelederen van de Duitse tak van Black Rock, ’s werelds grootste vermogensbeheerder, voordat hij in 2018 hoofd van de CDU werd.
Ondanks zijn flirt met de AfD zal Merz geen coalitie vormen met extreemrechts. Dat zou te ontwrichtend zijn voor het Duitse kapitaal. De meest waarschijnlijke coalitie is die van christendemocraten en sociaaldemocraten. De Groenen zijn niet nodig omdat de FPD en Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) de kiesdrempel van 5% net niet haalden.
Besparingen en verdeeldheid op de agenda
De groeiprognose voor de Duitse economie dit jaar is onlangs verlaagd naar 0,3%. Dit heeft te maken met onzekerheid over de Duitse exportgerichte economie onder het presidentschap van Trump. Het volgt op twee opeenvolgende jaren van recessie, waarbij de economie kromp met respectievelijk 0,3% en 0,2%. Geschillen over de ‘Schuldenbremse’ (die elk tekort van meer dan 0,35% van het BBP verbiedt) veroorzaakten de val van de vorige regering en kunnen problematisch blijven voor de toekomstige coalitie onder Merz.
Zelfs als de begrotingsdiscipline uiteindelijk wordt versoepeld, zullen de kosten van de crisis volledig terechtkomen bij de arbeidersklasse, de meest onderdrukte delen van de samenleving en het milieu. De burgerij zal alles in het werk stellen om een beleid van verdeeldheid te voeren om haar asociale agenda door te drukken.
Die Linke komt terug
Die Linke deed het uitstekend met 8,8% op nationaal vlak. Het werd de grootste partij in Berlijn. In 2021 viel Die Linke onder de kiesdrempel, in 2023 vertrok Sarah Wagenknecht om een sociaal-conservatieve partij op te richten: BSW. Dit verzwakte Die Linke op het electorale terrein, zelfs indien er een toename van ledenaantal was. (1) Afgelopen september werd de BSW de derde partij in drie regionale verkiezingen in Oost-Duitsland, waarmee Die Linke duidelijk overschaduwd werd.
De BSW valt nipt onder de kiesdrempel. Dit kan te maken hebben met haar toetreding tot twee regionale regeringen, het gebrek aan leden om op nationaal niveau een fatsoenlijke campagne te voeren en de verkiezing van Trump, waardoor haar standpunt over Oekraïne minder relevant is geworden (2). Potentiële kiezers gaven er mogelijk de voorkeur aan om direct op AfD te stemmen, een partij waarmee de BSW het op veel punten eens is.
Op 29 januari gebruikte Merz in de Bondsdag de stemmen van de AfD om een motie door te drukken die gericht was op het aanscherpen van het Duitse migratiebeleid. BSW gaf ook steun aan de motie, die nipt werd verworpen. Deze breuk in het cordon sanitaire tegen extreemrechts was een wake-up call en leidde tot talrijke demonstraties.
Naar aanleiding van deze stemming hield Die Linke parlementslid Heidi Reichinnek een gepassioneerde toespraak. Ze werd meteen een rijzende ster op de sociale netwerken. Reichinnek bekritiseerde Merz voor het opzettelijk samenwerken met de AfD, slechts twee dagen na de Auschwitz-herdenking (3). Dit droeg bij aan een sterke stijging van het aantal Die Linke-leden. Op 18 februari had Die Linke 91.000 leden, 31.000 meer dan een maand eerder. (4)
Met 11,6% zijn de Groenen de coalitiepartij die het minste verlies leed. Het vrij welvarende groene kiespubliek lijkt zich weinig aan te trekken van kwesties als sociale zekerheid en prijsstijgingen. (5) Het groene discours over migratie bevat sporen van humanitaire bezorgdheid, maar dat is weinig geloofwaardig gezien de bereidheid om een coalitie met de CDU/CSU te vormen.
Jonge kiezers versterken links
De terugkeer van Die Linke werd gedreven door jonge mensen, in het bijzonder jonge vrouwen. Van de kiezers tussen 18 en 24 jaar stemde 34% van de vrouwen op Die Linke, tegenover 15% van de mannen. Onder vrouwen onder de 25 is Die Linke de populairste partij, terwijl ze onder mannen in deze leeftijdsgroep op de derde plaats staat, na AfD en CDU/CSU. De Groenen, een partij die eerder erg populair was bij jonge vrouwen, komt pas op de derde plaats bij hen.
De bescheiden terugkeer van Die Linke is bemoedigend. Haar linkse sociaaleconomische programma is deels een breuk met de manier waarop het kapitalistische systeem vandaag de dag wordt bestuurd, waarbij alleen een handjevol ultrarijken gebaat is. Die Linke heeft goede standpunten over de strijd tegen onderdrukking, met name racisme en LGBTQIA+fobie, die momenteel in Duitsland (zoals overal) toenemen, gestimuleerd door het gedrag, de woorden en de daden van de mainstream media en pro-kapitalistische partijen.
Die Linke heeft echter ook grote tekortkomingen die haar eerdere neergang verklaren. Waar Die Linke deelnam aan de macht, paste ze zich aan het systeem aan. Die Linke is te vaak afwezig in strijd en wordt geplaagd door diepe interne verdeeldheid, waardoor sommige van haar standpunten verward, zwak en zelfs ronduit verkeerd zijn. Dit is vooral het geval met betrekking tot de voortdurende genocide in Gaza en de bevrijding van Palestina, een thema dat afwezig was tijdens de verkiezingen.
De jongeren die zich aangetrokken voelen tot Die Linke zullen zelf het initiatief moeten nemen om zich te organiseren en de noodzakelijke strijd vooruit te helpen, zonder toegevingen te doen aan extreemrechts of aan het kapitalisme in crisis waarvan het de uitdrukking is. Alleen op die manier zullen ze het tij kunnen keren op de sociaal-economische, ecologische en onderdrukkingsfronten, waaronder de racistische en koloniale onderdrukking van Palestina.
Lees ook onze eerdere artikels:
Voetnoten
- In oktober 2023 werden 13.350 mensen lid van de partij, tegenover 7.458 die de partij verlieten. https://www.zeit.de/politik/deutschland/2024-11/linke-partei-mitglieder-zuwachs-bsw-wagenknecht?fbclid=IwY2xjawIpB_tleHRuA2FlbQIxMAABHbfyTec6dYkkh1THkoM84H_LTBtL-ffPWgcFnaQkZJ1Msf97ZSGkTQREbA_aem_nHUcCN2S678uc7QetoyXQQ
- https://www.morgenpost.de/politik/article408368436/bsw-sahra-wagenknecht-bundestagswahl-2025-ergebnis-bundestag.html
- https://www.politico.eu/article/germany-left-party-die-linke-rising-young-voters-heidi-reichinnek/
- https://www.t-online.de/nachrichten/deutschland/bundestagswahl/id_100604498/linke-verzeichnet-mitgliederrekord-vor-wahl-migrationsdebatte-als-treiber.html
- https://www.tagesschau.de/wahl/archiv/2025-02-23-BT-DE/umfrage-wahlentscheidend.shtml