Japan. Ramp treft de arbeiders het hardste
Ooggetuigenverslag vanuit Japan
De aardbeving, tsunami’s en naschokken zorgden aanvankelijk voor ongeloof onder de Japanse bevolking. Alhoewel we hier in Osaka op enkele honderden kilometers van de getroffen regio zijn, hebben de meeste mensen familie of vrienden in de regio Tohoku. Er is in het algemeen een neergeslagen sfeer. Er werden vergelijkingen gemaakt met de vernielingen na de Tweede Wereldoorlog, ook al gaat het nu om een beperkter gebied.
Iedereen is gespannen aan het afwachten wat de gevolgen zullen zijn van de kernramp en de omvang van die ramp aangezien de situatie nog steeds niet onder controle is. Vertegenwoordigers van het energiebedrijf TEPCO verklaarden op televisie dat dit wel het geval was en dat de hoeveelheid vrijgekomen straling meeviel, maar dat wordt niet geloofd. Het scepticisme is erg groot.
De private energiebedrijven en de nucleaire industrie hebben een geschiedenis van pogingen om ongevallen in de doofpot te steken. Dat gebeurde bij een ongeval in Monju in het district Fukui in 1995 en in Tokaimura in 1999. De meeste mensen denken dat de regering de ernst van de crisis bewust niet volledig naar voor brengt om paniek te vermijden.
Een deel van de buitenlandse zakenlui is Tokyo al aan het ontvluchten. De Amerikaanse Zevende Vloot met het vliegdekschip “Ronald Reagan” zou hulp bieden, maar werd op een veilige afstand terug getrokken nadat radioactieve stralingen werden waargenomen. De meerderheid van de gewone bevolking kan nergens naar toe vluchten indien er radio-actieve stralingen vrijkomen. Er zijn nu al zowat 60.000 mensen geëvacueerd in de directe omgeving van de bedreigde kerncentrales.
Activisten die opkomen tegen kernenergie hebben al veel gewaarschuwd voor het gevaar van de bouw van kerncentrales in aardbevingsgevoelige gebieden. Er waren ernstige waarschuwingen met de schade aan de kerncentrale van TEPCO bij de aardbeving van Chuetso-oki in 2007 (zie: hier voor een Engelstalig artikel daaromtrent).
Het Japanse kapitalisme is sterk afhankelijk geworden van kernenergie, deze energiebron is goed voor 30% van alle energie op de eilanden. Zelfs indien ze er in slagen om een grootschalige kernramp te vermijden, dan nog zal de discussie over de energie zich stellen. Als alle kerncentrales worden stil gelegd, leidt dit tot een belangrijke energiecrisis. Het feit dat in Fukushima zeewater wordt gebruikt als koelwater houdt in dat de reactoren wellicht nooit meer zullen heropgestart worden.
De autoriteiten houden nu georganiseerde stroomonderbrekingen doorheen het oosten van het land. Iedereen wordt opgeroepen om zuinig om te springen met energie. Het is bizar, maar Japan kent geen geïntegreerd nationaal energienetwerk. De sector wordt gedomineerd door tien private regionale energiebedrijven. De stroomtoevoer in het westen van Japan wordt niet geraakt door de crisis, maar het is moeilijk om stroom naar het oosten te sturen omdat in het westen met een netwerk op 60Hz wordt gewerkt en in het oosten op 50Hz. Er zijn maar drie centrales die energie uit het westen kunnen omzetten in energie die bruikbaar is in het oosten.
Een arbeiderspartij in Japan zou oproepen voor de nationalisatie van de tien regionale energiebedrijven onder democratische arbeiderscontrole en –beheer. Dat zou de basis vormen om te kunnen komen tot een geleidelijke kernuitstap en de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen. Als enige land waartegen ooit nucleaire wapens werden gebruikt, is de vrees voor de gevolgen van bestraling onder de bevolking bijzonder groot. Er is een enorme gevoeligheid rond de kwestie van kernenergie. Deze crisis zal het verzet tegen kernenergie ongetwijfeld versterken, zelfs indien het niet tot een grote ramp komt.
De komende dagen zal de aandacht van veel mensen naar de hulpverlening gaan. Net zoals bij de aardbeving in Hanshin in 1995 zullen vakbonden en wijkorganisaties wellicht hun eigen hulpoperaties opzetten. Vakbonden in de regio Kansai bediscussiëren dit al. Heel wat jongeren uit niet getroffen gebieden verklaarden op televisie dat ze iets willen doen om de slachtoffers te helpen. Naarmate de tijd verloopt, zal de aandacht meer gaan naar de heropbouw.
De buitenlandse media hebben veel aandacht geschonken aan de strikte regels die worden opgelegd bij de bouw van huizen en appartementen. De regels zijn de afgelopen jaren inderdaad strenger geworden, maar de samenwerking tussen aannemers en politici zorgt er dikwijls voor dat de regels niet worden opgelegd. Bij de aardbeving in Hanshin in 1995 moesten veel armen en ouderen nog jarenlang in tijdelijke accommodatie leven omdat ze geen middelen hadden om hun huizen opnieuw op te bouwen. Het grootste deel van het geld voor de heropbouw ging naar grote infrastructuurprojecten die de grote bouwbedrijven lucratieve contracten opleverden maar de gewone bevolking geen degelijk dak boven het hoofd bezorgden.
Heropbouw mag niet ten dienste van private ontwikkelaars staan
De heropbouw moet niet de belangen van private projectontwikkelaars dienen. De grote bouwbedrijven moeten worden genationaliseerd onder arbeiderscontrole en –beheer om zo de wijken opnieuw op te bouwen op basis van een democratische planning die wordt opgemaakt door wijkcomités en de arbeidersbeweging.
De economische gevolgen van de ramp zullen ernstig zijn. De beurs viel met 7% op een dag en komt terug onder grens van 10.000 punten. Premier Naoto Kan sprak over een “New Deal” effect bij de heropbouw waarbij de inspanningen voor de heropbouw zouden leiden tot economisch herstel. Het klopt dat dit na de aardbeving in Hanshin in 1995 deels het geval was. Toen was er na de eerste onmiddellijke gevolgen van de aardbeving een beperkt herstel op basis van de heropbouw. Het is niet uitgesloten dat dit nu opnieuw het geval kan zijn. Maar de vernielingen zijn veel omvangrijker dan in 1995. Tegelijk zijn de overheidsmiddelen veel beperkter dan 15 jaar geleden.
De regering van de Democratische Partij heeft al beloften rond de verhoging van de kinderbijslag ingetrokken en probeert steun te krijgen voor een verhoging van de BTW. De regering stelt dat dit nodig is om de pensioenen te betalen en sociale zekerheid te kunnen voorzien aan een snel ouder wordende bevolking.
Ongetwijfeld zullen de Japanse kapitalisten een poging ondernemen om de lasten voor deze ramp op de schouders van de arbeiders en armen af te schuiven. Dat zal onvermijdelijk tot verzet leiden. Naarmate de crisis verder ontwikkelt, wordt echter duidelijk dat het kapitalisme in Japan met enorme problemen wordt geconfronteerd.