Het Koerdisch (of Democratisch) initiatief lijkt niet alleen begraven, het is dood
In een vorig artikel (lees hier dit artikel) besloot ik als volgt: “Nationalisme – of het nu Turks of Koerdisch is – leidt enkel tot de impasse. Of de debatten van de hete Turkse zomer zullen leiden tot een Koerdische lente of daarentegen tot een trieste herfst zal vrij snel duidelijk worden. Ik hoop het eerste maar ik vrees het laatste.”
De sluiting van de DTP
Vandaag [vrijdag] besliste het Turkse grondwettelijk hof unaniem om de DTP (1) te sluiten. Tegelijk wordt het mandaat ontnomen aan acht (van de 21) verkozen DTP-parlementsleden (wat inhoudt dat zij niet enkel hun parlementaire immuniteit verliezen maar nu ook kunnen worden opgesloten) en daarnaast worden met hen een veertigtal partijkaders (onder andere de partijvoorzitter en een aantal burgemeesters) voor vijf jaar uitgesloten om nog enige politieke activiteit uit te oefenen.
De beschuldiging komt er kort samengevat op neer dat de DTP de politieke arm is van de (verboden) PKK. Dat brengt (volgens het constitutioneel hof) de eenheid van het land in gevaar en is in tegenstrijd met de grondwet (opgemaakt door de militairen die in 1980 een staatsgreep pleegden).
Deze sluiting komt niet uit de lucht vallen. In het verleden werden met de regelmaat van de klok partijen die zich als vertegenwoordiger van de Koerdische bevolking opwierpen gesloten. Slechts één enkele Koerdische partij (de Hak-Par) ontsnapte hieraan maar haar invloed is slechts symbolisch.
Toen de (nu regerende AK-partij (2) ) een sluiting boven het hoofd hing was de Europese Unie heel actief om zware druk uit te oefenen en reageerde de DTP ook heel heftig tegen een eventuele sluiting van deze partij. De AK-partij heeft echter nooit gereageerd tegen een eventueel verbod van de DTP! En Europa liet het bij woorden zonder ooit enige druk uit te oefenen! Het zegt veel over de AK-partij en de Europese Unie die het begrip democratie beiden heel selectief hanteren.
Turkse lente
Toen juist voor de zomer de regerende AK-partij het initiatief nam om het Koerdisch initiatief op te starten en een roadmap voor te stellen die een oplossing zou geven aan het Koerdische probleem, lagen de verwachtingen heel hoog. Er brak zelfs een ‘Turkse lente’ uit. Schrijvers, journalisten, wetenschappers en niet gouvernementele organisaties lieten – op een tot dan toe ongekende manier voor Turkije – hun stem horen. Voor het eerst leek er persvrijheid te zijn. Het was bemoedigend.
Achtergronden
Niemand kan ontkennen dat de AK-partij een goed initiatief had genomen. Maar, hoewel de AK-partij politiek de macht heeft (een absolute meerderheid in het parlement evenals de president) heeft zij nog steeds geen macht in de oude Kemalistische machtsbastions (3) waarvan het leger en het gerecht de voornaamste zijn.
Onder druk van internationale ontwikkelingen (toekomstige terugtrekking VS uit Irak en de Nabucco-pijplijn) zag het er nochtans naar uit dat een bestand was gesloten tussen de AK-partij en de Kemalistische machtsbastions want voor het eerst gaf het leger zijn fiat aan een oplossing voor het Koerdische probleem.
Dit fiat komt er niet zomaar. Het Amerikaanse Carnegie Instituut stelt dat – in de nabije toekomst – Turkije een wereldmacht moet worden die de Westerse belangen (VS en EU) in het Midden Oosten kan waarnemen. Dit moet zowel gebeuren als militaire grootmacht (Turkije is nu nummer zes van de wereldtop inzake bewapening), als economische grootmacht (Turkije is nu nummer zestien van de wereldtop inzake het Bruto Nationaal Product) en als diplomatieke vertegenwoordiger. Het kan misschien raar klinken maar de huidige minister van Buitenlandse Zaken in Turkije was persoonlijk adviseur van… Sarkozy! Natuurlijk spreekt de Franse president hierover niet, liever verspreidt hij een anti-Turkije standpunt maar er is een groot verschil tussen wat zich achter de schermen afspeelt en de politiek naar buitenuit.
Hiervoor dient echter een cruciaal probleem te worden opgelost, dat van de grootste etnische minderheid in Turkije, de Koerden.
Maar er is meer, de regerende AK-partij is naast de (Koerdische DTP) de enige partij die nog aanhang heeft in de Zuid Oostelijke (Koerdische) provincies. De twijfelende houding van de AKP leidde bijna tot een scheuring met de vertegenwoordigers van de AKP uit de Koerdische provincies.
Het vooruitzicht een cruciale rol te spelen in het Midden Oosten en economisch te kunnen aansluiten bij de Europese Unie speelt in de kaart van de (vooral export gerichte) burgerij uit centraal Anatolië. Daarom kon de AKP niet anders dan het initiatief op te starten.
De AKP en de Koerden
De AK-partij is (nu na zeven jaar regeren) een machtspartij geworden. Voor het IMF en Europa (die stabiliteit willen) is zij de geprivilegieerde partner. Hoewel het naar buitenuit een populistische partij is, is zij de politieke arm van een groeiende burgerij die haar economische macht politiek wil verzilveren.
De AKP wordt door de Europese Unie op handen gedragen maar tegelijk vergeet de EU het karakter van de AKP. De AKP is immers niet bereid de grondwet fundamenteel te veranderen op essentiële punten omdat ze zich hier zelf van bedient.
Hetzelfde geldt voor de AKP inzake de Koerdische kwestie.
In Turkije is het verboden een partij op te richten op basis van etniciteit (de DTP mag dus in haar partijprogramma nooit verwijzen naar het feit dat zij etnisch Koerden steunt in hun strijd voor ontvoogding want dan hadden ze zelfs nooit kunnen bestaan) of religie (de AKP mag ook niet verwijzen in haar partijprogramma naar islam). Tevens is het verboden te verwijzen naar de klassenstrijd (een arbeiderspartij die dat wil opnemen in haar officieel programma maakt geen kans erkend te worden). Om het even duidelijk te stellen. Voor België zou de Turkse grondwet betekenen dat volgende partijen (langs Vlaamse kant) niet alleen verboden maar zelfs geen oprichtingskans zouden hebben gekregen (de N-VA, Vlaams Belang, CD&V, alle klein linkse partijen). In het verleden had ook de BWP of de CP geen kans gekregen. Enkel de Groenen, Lijst Dedecker, de liberalen en natuurlijk onze huidige ‘socialisten’ zouden het overleefd hebben.
Een oplossing voor de Koerdische kwestie kan echter nooit gevonden worden in de beperkingen van de grondwet. En hoewel de AKP telkens sprak over een ‘roadmap’ stond er geen letter op papier!
Toen het debat in de pers wat al te openlijk werd gevoerd en een aantal journalisten van gezaghebbende kranten zelfs een interview publiceerden met Muryat Karyalan, de ‘officieuze’ leider van de verboden PKK, liet het leger weten dat de pers te ver ging en dat de bevolking eigenlijk maar beter deze persartikelen niet kon lezen.
Van ‘mogelijke’ onderhandelingen met de PKK en wijziging van de grondwet die, laat ons dat niet vergeten, door de militairen werd opgesteld, kon geen sprake zijn. Net zomin als het onderricht in het Koerdisch in het onderwijs.
De AK-partij plooide onmiddellijk en zette dezelfde rode lijnen uit.
De politieke sterkte van de AK-partij is tegelijk haar zwakte. Als volkspartij staat zij voor een stabiel beleid en werpt zich op als grote verdediger van de democratie. Maar waar het haar in eerste instantie om te doen is, is de macht over het staatsapparaat te verwerven. In die zin durft de AK-partij geen openlijke confrontatie aan te gaan met de oude machtsbastions en maakt zij zelfs gebruik van de grondwet als het haar uitkomt.
Als je echt streeft naar een democratische rechtsorde dan moet die grondwet van de tafel maar zover durft de AK-partij absoluut niet te gaan. In het wankele machtsevenwicht met het oude Kemalistische establishment streeft zij ernaar stap bij stap haar macht te consolideren.
Vandaar dat het onmogelijk was een democratische oplossing voor het Koerdische probleem naar voren te schuiven. De AK-partij wou haar hoofd niet onder de guillotine leggen van het grondwettelijk hof of het leger en probeerde met haar initiatief enkel een antwoord te geven op de vragen van de VS die een stabiel klimaat willen en daarvoor zware druk uitoefenden op het Turkse leger om naar een oplossing te zoeken voor de Koerdische kwestie.
Ontwikkelingen voorbije maanden
In de beginfase was het vooral de ultra-nationalistische MHP die zich keerde tegen het initiatief. Dat hoeft niet te verwonderen. Deze partij komt voort uit de fascistische beweging in Turkije en is beschermheer van de ‘grijze wolven’ die vooral in de zestiger jaren alles wat links was bestreden en er niet voor aarzelden geweld te gebruiken. Later schakelden ze over op de nationalistische toer en maakten ze dikwijls deel uit van paramilitaire milities.
De CHP (Republikeinse partij) is de vertegenwoordiger bij uitstek van de Kemalistische bureaucratie en hield zich aanvankelijk op de vlakte, maar onder druk van hun basis leek het of ze bereid waren toch mee te helpen. Lang duurde dat niet. Partijleider Baykal (ooit ondervoorzitter van de Socialistische Internationale) zocht en vond excuses om het initiatief te ondergraven. Het is bijna niet te geloven maar deze partij, die zelfs in het verleden ieder democratiseringsproces van Turkije heeft begraven en pal achter de militairen staat, is nog steeds lid van deze Internationale.
Turkije kent geen pluralistisch debat en de standpunten verscherpten. Dit was mede te wijten aan het feit dat de AK-partij eigenlijk zelf geen voorstel had om een oplossing te brengen voor de Koerdische kwestie. Hoewel de AK-partij een vat van tegenstellingen is werd zij door de CHP en de MHP onmiddellijk als een bondgenoot van het ‘terrorisme’ en de PKK beschouwd.
Maar ook binnen de Koerden was er verdeeldheid. De gematigde vleugel (onder leiding van Ahmet Türk) steunde aanvankelijk volop het initiatief. De meer radicale vleugel wenste dat ook de PKK direct of indirect bij de onderhandelingen werd betrokken. En – de regerende AK-partij had dat reeds aangegeven – dat was niet mogelijk want er was een njet van de militairen.
De spanningen liepen op. Het parlement werd een vaudeville waar de MHP en CHP spandoeken ontvouwden of wegliepen. In de grote steden werden tussen de minaretten nationalistische slogans gehangen en het internet (waar in Turkije een grote censuur op bestaat) werd de plaats waar extreem nationalisme en fascisme hand in hand gingen om het initiatief te ondergraven. Het is wel raar dat de website Youtube niet toegankelijk is in Turkije (versta maar verboden) omdat er kritiek op te vinden is tegen Atatürk (wat tegen de grondwet is). Nochtans wordt geen enkel ultranationalistische website verboden waar zelfs openlijk wordt opgeroepen om Koerden te vermoorden!!! Dit zegt iets over de onafhankelijkheid van het Turkse gerecht.
Intussen raakte bekend dat de leider van de PKK die sinds 1999 gevangen zit een nieuwe cel kreeg. Dat leidde dan weer tot onrust in de overwegend Koerdische steden uit het Zuid Oosten waar het volop rellen waren tussen Koerden en leger of politie (niet zoals onze pers vermelde tussen Koerden en Turken!!!). Met dodelijke slachtoffers (jongeren) tot gevolg.
In andere delen van Turkije werden lokalen van de DTP beschoten of bekogeld met molotov-coctails. In Izmir werd een konvooi van de DTP door nationalisten aangevallen. De spanningen liepen steeds sterker op.
Vandaag is er het sluitstuk op de Koerdische opening. Het grondwettelijk hof (een Kemalistisch bastion) heeft de DTP verboden. De DTP zal nu al haar verkozenen (21) terugtrekken uit het parlement. Hiermee is de partij die bij de Koerden de grootste aanhang heeft – voor de zoveelste keer – het recht ontzegd om op een democratische manier te ageren voor de Koerdische kwestie.
Maar ook de regering Erdogan zal een zucht van verlichting slaken. Niet zozeer omdat zij gelukkig zijn met de sluiting van een politieke partij maar omdat het Koerdisch (later omgevormd tot Democratisch) initiatief heel wat in beweging heeft gebracht. De grootste religieuze minderheid (de Alevieten) roepen op tot een nieuwe linkse partij. De vakbonden hebben anderhalve week geleden gestaakt voor democratische rechten waaronder het recht op staking en collectieve onderhandeling. Andere minderheden eisen hun rechten.
Het lijkt of de tegenstellingen zijn begraven door deze uitspraak. Wie dat denkt gelooft in de Kerstman. Het initiatief heeft immers veel meer teweeggebracht dan de initiatiefnemers van de AK-partij hadden verwacht. Hun ‘democratische krijtlijnen’ zijn niet deze van de arbeidersbeweging noch die van de Koerden of Alevieten.
Men heeft een doos van Pandora geopend die niet meer kan gesloten worden. De kwestie van een echt democratische samenleving staat voor het eerst op de politieke agenda van Turkije. Het verbod op de DTP zal dat niet tegenhouden.
Het valt evenwel te vrezen dat de sluiting van de DTP zal leiden tot nieuw geweld. De Koerden die nu geen ‘parlementaire vertegenwoordiging’ meer zullen hebben zullen andere wegen zoeken om hun eisen te realiseren en helaas valt te vrezen dat dit zal gebeuren door meerdere aanslagen van de PKK die hierdoor versterkt wordt. Maar dit is geen oplossing!
Waar nood aan is – dat schrijven zelfs de gezaghebbende commentatoren – is een linkse partij die de onvrede kan kanaliseren en verwoorden. De (verboden) Turkse Arbeiderspartij was hiervan een voorbeeld.
Laat ons hopen dat het democratiseringsproces – dat nu dood en begraven is – resulteert in een echte socialistische partij die de onderdrukte segmenten van de Turkse samenleving kan verenigen. Pas als dat gebeurt zal Turkije echt de weg opgaan van een democratische samenleving.
Voetnoten
- DTP staat voor Democratik Toplum Partisi (Partij voor een Democratische Samenleving), een partij die vooral in de Zuid Oostelijke provincies van Turkije welke overwegend bewoond worden door Koerden, de voornaamste partij is.
- AKP staat voor Adalet ve Kalkýnma Partisi (Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling) die sinds 2002 met een absolute meerderheid het land bestuurt.
- Kemalisme verwijst naar enerzijds de principes welke de stichter van de republiek (Atatürk) heeft vastgelegd, tegelijk verwijst het nu naar een stroming in de hedendaagse Turkse politiek die heel behoudsgezind en conservatief is inzake wijzigingen van bv. de grondwet of de strafwet. Kemalistische elite staat voor een politieke elite die sinds jaren aan de macht was maar nu bedreigd wordt door de opkomende (conservatief-islamitische) burgerij van Centraal Anatolië die de grote sponsor is van de regerende AK-partij.