Recensie. “Het andere Duitsland. De voormalige DDR 20 jaar na de val van de Muur” door Jeroen Kuiper

november 21, 2009

[box type=”shadow” align=”alignright” width=”100″]

RECENSIES op SOCIALISME.be

Boek

  • "De beschavingsmachine. Wij en de islam” door Ico Maly
  • "Grenzeloos India. De achterkant van de globalisering" door Patrick De Vos
  • “Luisteren naar de sprinkhanen” van Arundhati Roy
  • “Big business met nazi-Duitsland” van Jacques Pauwels
  • “Forgotten Armies” van Christopher Bayly en Tim Harper
  • "Gaza, Geschiedenis van de Palestijnse tragedie" van Lucas Catherine en Charles Ducal

Film/ Muziek

  • "District 9" van Neill Blomkamp
  • "Capitalism: A love story" van Michael Moore
  • “City of Life and Death” van Lu Chuan
  • Veertig jaar geleden: de split van de Beatles
  • Anti-Flag: “The people or the gun” en Interview met de drummer van Anti-Flag

[/box]

Het leven zoals het is: de DDR 20 jaar later. Dat is het onderwerp van dit boek dat probeert een gebalanceerd beeld te brengen van Oost-Duitsland vandaag. De auteur sprak met tal van gewone Oost-Duitsers en zocht deze op in hun omgeving. Er is zowel aandacht voor erg specifieke Oost-Duitse gegevens als voor meer algemene vaststellingen. De rode draad doorheen het boek is dat het enthousiasme voor het kapitalisme 20 jaar na de val van de muur beperkt is.

Jeroen Kuiper probeert niet om grote analyses te brengen van wat de val van de Berlijnse Muur en het verdwijnen van de DDR heeft betekend en hoe daar vandaag tegenover wordt aangekeken. In de plaats daarvan worden een aantal Oost-Duitsers aan het woord gelaten doorheen een reeks gesprekken en interviews. In de keuze voor zijn gesprekspartners beperkte Kuiper zich niet tot enkel “ostalgici” of enkel “critici”, er werd gezocht naar een diversiteit qua standpunten en ervaringen.

Een kritische benadering van de situatie in Oost-Duitsland vandaag leidt al snel tot de vaststelling dat het verdwijnen van de Muur niet heeft geleid tot meer welvaart in het oosten. Het is dan ook niet verwonderlijk dat 74% van de Oost-Duitse bevolking het socialisme een goed idee vindt.

Sinds het verdwijnen van de Muur is 8% van de vroegere Oost-Duitse bevolking weg getrokken. Hele regio’s en steden ontvolken wat uiteraard heel wat problemen met zich mee brengt. De auteur bezocht het platteland waar het lokale leven is uitgestorven en ook steden die hun bevolking op 20 jaar tijd zagen halveren. Sinds de val van de muur trokken al 1,5 miljoen Oost-Duitsers weg en de uittocht gaat verder. In de deelstaat Brandenburg wordt verwacht dat het huidige bevolkingscijfer van 2,6 miljoen zal afnemen tot 1,8 miljoen in 2050. Voor de volledige voormalige DDR zou het totaal aantal inwoners tegen 2050 wel eens kunnen afgenomen zijn tot de helft van de 16 miljoen Oost-Duitsers die er waren in 1989. Als onderdeel van het Stadtumbau Ost programma worden tegen 2016 300.000 woningen afgebroken.

De sociale condities in de voormalige DDR zijn niet bepaald gunstig. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, onder meer rond Dresden in het zuiden, maar de meerderheid van de bevolking kent werkloosheid, lage uitkeringen en veel miserie. Slechts 40% van de totale bevolking werkt. Wie werkt, moet vaak rondkomen met erg lage lonen (er is geen nationaal minimumloon) van 3,4 of 5 euro per uur. Werklozen vallen snel terug op een Hartz IV uitkering van 351 euro per maand. De levensstandaard in Oost-Duitsland ligt 30% lager dan deze in West-Duitsland. Zonder de financiële stromen van west naar oost zou het verschil zelfs 50% bedragen.

Grote delen van de oude industrie zijn verdwenen. In de plaats daarvan kwamen onregelmatige flexibele en laag betaalde jobs. Kapitalistische cowboys roken ook hun kans, onder meer in de landbouwsector. Kuiper sprak met grote Nederlandse varkensboeren die immense kwekerijen hebben opgezet in Oost-Duitsland. Hier hebben ze geen last van regels en kunnen ze makkelijk 160.000 varkens opeenstapelen en snel vetmesten voor de verkoop. Eén van de Nederlandse investeerders verklaarde in de eerste plaats ondernemer te zijn en geen boer, zijn varkenskwekerij is een fabriek geen boerderij.

De sociale condities leiden tot ongenoegen en uitwassen. Oost-Duitsland werd en wordt nog steeds geteisterd door racistisch geweld. Sinds de val van de Muur vielen er 140 dodelijke slachtoffers als gevolg van neo-nazistisch geweld. In 2007 waren er 1.800 slachtoffers van extreem-rechts geweld. De auteur sprak hierover met ex-neo nazi’s en slachtoffers van geweld.

In het boek komen ook meer specifieke elementen van “ostalgie” aan bod. Kuiper trok naar een typisch Oost-Duits nudistenkamp, sprak met verzamelaars van Oost-Duitse spulletjes en vermeldt ook de traditie van aandacht voor de cultuur van indianen en cowboys. Een Trabant-happening kon niet in het rijtje ontbreken. Maar er wordt evenzeer gesproken met tegenstanders van de DDR, slachtoffers van de verschrikkelijke politierepressie, slachtoffers van de Stasi of van gedwongen adopties. Verder wordt ook gesproken met “nieuwkomers”, bijvoorbeeld met Polen die de grens oversteken op zoek naar goedkope huisvesting.

“Het andere Duitsland” brengt interessant verhalen naar aanleiding van de 20ste verjaardag van de val van de Muur. Uit deze verhalen wordt duidelijk wat aan de oppervlakte kwam bij de officiële herdenking van de val van de Muur. De hoop en verwachtingen van 20 jaar geleden werden niet ingelost, het kapitalisme bracht geen vooruitgang voor Oost-Duitsland. Na de crisis en het ineenstorten van het stalinisme kent ook het kapitalisme crisis. Dat verklaart waarom de 20ste verjaardag zonder veel enthousiasme werd gevierd en een cruciale vraag doet stellen naar een socialistisch alternatief op het kapitalisme zonder te vervallen in de karikatuur van socialisme dat we onder het stalinisme zagen.