SYRIZA: een historische kans ter linkerzijde in Griekenland
Griekenland wordt momenteel gekenmerkt door een hevige politieke crisis. Op economisch en sociaal vlak is er sprake van een jarenlange afbraak. Dit heeft het bewustzijn bij de bevolking omtrent deze uitbuiting en de nood aan een politiek alternatief in de vorm van een nieuwe arbeiderspartij versterkt. Zo groeide in Griekenland de linkse formatie SYRIZA uit tot een politieke hoofdrolspeler. Welke kansen biedt deze evolutie en welke gevaren schuilen er achter deze kansen?
Politieke crisis gaat gepaard met economische en sociale achteruitgang
Dagelijks bericht de media over de ontelbare schandalen die de huidige en vorige regering kenmerken. De twee grootste partijen in het land, ND en PASOK, zijn de hoofdrolspelers in deze schandalen. ND (rechts-conservatieven) is de huidige regeringspartij, PASOK (sociaal-democraten) de vorige.
De schandalen hebben te maken met omkoping, geheime overeenkomsten met bedrijven, gigantische financiële bevoordeling van de Orthodoxe Kerk,… Dit heeft tot gevolg dat beide partijen heel wat stemmen verloren in de opiniepeilingen. PASOK is momenteel, zij het met minder stemmen dan voorheen, de grootste partij.
Het bedrog ten opzichte van de bevolking heeft er voor gezorgd dat meer en meer mensen bewust worden van de uitbuiting door deze klasse van bedrijfsleiders, godsdienstige leiders en hun politieke vertegenwoordigers. Aldus is ook de huidige politieke situatie met een president en een regering van ND heel onstabiel. Enkele ministers namen reeds verplicht ontslag en de meerderheid in het parlement bedraagt slechts één zetel. Wanneer die verdwijnt, komen er nieuwe verkiezingen.
Naast deze politiek onstabiele situatie, wordt Griekenland gekenmerkt door een versterkte uitbuitingsgraad. Een reeks van nationale stakingen naar aanleiding van aanvallen op het pensioenstelsel waren daar in de vorm van strijd een veruiterlijking van. De prijzen gingen sinds de introductie van de euro heel sterk de hoogte in, maar de lonen bleven steken op het oude niveau. We spreken over heel wat lonen die slechts 600 of 700 euro bedragen.
Er is sprake van een stijgende werkloosheid en arbeiders worden op heel wat vlakken sterker uitgebuit. Naast een enorme daling van de koopkracht, worden arbeiders aan de willekeur van bedrijfsleiders overgelaten, zeker daar waar geen vakbond in het bedrijf aanwezig is. Dit betekent: alle werkomstandigheden aanvaarden of het ontslag volgt! Tevens worden heel wat migranten tewerkgesteld aan heel lage lonen en in heel ongezonde werkomgevingen. Daarnaast zien ook studenten en scholieren zich verplicht aan deze voorwaarden te werken om hun studies te betalen.
Ook in Griekenland zijn er, naast het teloor gaan van jobs, zichtbare gevolgen van de economischecrisis. Zo komen ook hier banken in de problemen en wordt belastingsgeld (28 miljard euro), betaald door de burgers, opzij gehouden om deze private banken indien nodig te redden. Tegelijk spreekt de regering een inslag van de crisis in Griekenland onterecht tegen.
Zowel de politieke crisis als de aanvallen op de arbeidsomstandigheden, vragen om het verder organiseren van het verzet van de arbeiders. Om dit mogelijk te maken is er nood aan een nieuwe arbeiderspartij. De laatste jaren zijn een aanstal stappen gezet in die richting, namelijk via het ontstaan en de groei van SYRIZA. Maar is deze verzameling van linkse organisaties nu de nieuwe arbeiderspartij waarop de arbeiders rekenen?
SYRIZA: een nieuwe arbeiderspartij?
Het ontstaan van SYRIZA (coalitie van radicaal links) situeert zich in 2004, wanneer naast Synaspismos (op zich al een verzameling van een aantal linkse en ecologische organisaties) nog een hele reeks organisaties zich groepeerden in een nieuw front ter linkerzijde. Deze organisaties omvatten Maoïstische en Stalinistische strekkingen, maar tevens Trotskistische strekkingen, net als ecologische groeperingen en een hele reeks onafhankelijke politiek actieve deelnemers.
Onze zusterorganisatie in Griekenland, Xekinima, discussieerde uitgebreid over een deelname aan SYRIZA en werd in juni 2008 officieel lid. Aangezien SYRIZA het afgelopen jaar een belangrijk instrument is geworden om perspectieven van de arbeiders op het politieke toneel te verdedigen, zien we dit als een belangrijke stap naar een volwaardige arbeiderspartij.
Momenteel gaat het echter om een groepering van organisaties, zonder democratische structuren en een duidelijk uitgewerkt programma. SYRIZA kan echter wel reeds op uitgebreide steun rekenen bij de bevolking. In de laatste verkiezingen (september 2007) haalde het iets meer dan 5 %, waar het momenteel tussen 10 en 15% haalt in opiniepeilingen.
SYRIZA kon groeien op basis van linkse retoriek, zodra de leiding onduidelijke taal spreekt, neemt de steun af. Het sociaal-democratische PASOK wil een coalitie aangaan voor de volgende regering. Een aantal figuren zet zich niet duidelijk af tegenover de sociaal-democratie, wat leidde tot een daling in de peilingen. Reeds twee voormalige leiders van Synaspismos riepen openlijk op om met hen in een volgende regering te stappen. Wij roepen echter op voor een linkse regering te kiezen. Daarom is er een permanent voorstel naar de KKE (de communistische partij) en andere linkse politieke formaties om dat in de toekomst ook daadwerkelijk te verwezenlijken.
SYRIZA biedt heel wat mogelijkheden, maar bevat tegelijkertijd een aantal gevaren, die ook in het verleden een partij van en door de arbeiders onmogelijk maakten of teloor liet gaan. Laat het duidelijk zijn dat SYRIZA (nog) geen partij van en door de arbeiders is.
SYRIZA: een vat vol mogelijkheden, maar tevens gevaren
Wat zijn nu de mogelijkheden die SYRIZA biedt? En welke gevaren bedreigen deze historische kansen ter linkerzijde in Griekenland?
SYRIZA biedt vooreerst de mogelijkheid om ter linkerzijde een volwaardige partij voor en door de arbeiders uit te bouwen en te realiseren. Momenteel verdedigt het al een aantal eisen van de arbeiders door hun strijd te ondersteunen. SYRIZA ondersteunt bijvoorbeeld stakingen en betogingen, zowel van werkenden als studenten. Heel wat arbeiders en studenten zien deze formatie als de poort tot de bevrijding van de dagelijkse uitbuiting en discriminatie. Het schept voor hen een perspectief op verzet tegen dit kapitalistisch beleid en versterkt het geloof in en het streven naar een nieuwe samenlevingsvorm.
Een beweging en partij die niet wordt gestuurd door de rijke en gecorrumpeerde kapitalistische klasse, maar door de arbeiders zelf, vormt de kern van het potentieel dat deze formatie heeft. Elke socialistische en democratische eis wordt warm onthaald door heel wat arbeiders die momenteel op SYRIZA zouden stemmen. Toch zijn deze eisen geen verworven eigenschap van SYRIZA, aangezien er een dubbelzinnige taal wordt gesproken.
Dit brengt ons bij de gevaren die schuilen achter deze unieke kansen die SYRIZA heeft. Aangezien er verschillende politieke strekkingen aanwezig zijn binnen deze formatie, zijn de meningen verdeeld over het pad dat SYRIZA dient te bewandelen. De twee hoofddiscussies betreffen de structuur en het programma van SYRIZA.
De structuur van de organisatie bestaat momenteel uit leidinggevende organen (nationaal en lokaal) die enkel vertegenwoordigers van de deelnemende organisaties omvat, naast enkele onafhankelijke deelnemers. Er bestaat geen democratische structuur, waarbij leden kunnen stemmen voor een programma en een leiding. Er is dan ook geen sprake van een partij waarin bijvoorbeeld permanente afzetbaarheid van verkozenen gegarandeerd is. Wanneer bijvoorbeeld een vertegenwoordiger in het parlement de eisen van de arbeiders niet verdedigt, kan die niet onmiddellijk politiek worden afgestraft.
Er bestaat vandaag een rechtervleugel binnen SYRIZA, met voornamelijk een oudere generatie uit Synaspismos. Zij stellen, net als enkele andere strekkingen, geen socialistische eisen voorop en flirten met PASOK om in de toekomst samen een regering te vormen. Hun reformisme zal geen verandering te weeg brengen. De geschiedenis heeft dit meermaals duidelijk gemaakt. Denk maar aan recente voorbeelden zoals Rifondazione in Italië, Die Linke in Duitsland en de SP in Nederland. Met de huidige structuur kunnen deze reformisten dan ook zonder democratische goedkeuring hun eigen gang gaan in de naam van SYRIZA, waar dat met een uitgebouwde democratische structuur niet het geval zou zijn. Het ontbreken van zo’n structuur betekent echter geen excuus voor een niet-socialistisch programma.
Het huidig programma van SYRIZA is heel beperkt en onduidelijk. Momenteel heerst de discussie over het verder uitbouwen van het programma. Ook hier is er een strijd tussen een linkse en een rechts-reformistische zijde. Wij ijverden met Xekinima, niet alleen voorafgaand aan de deelname aan SYRIZA, maar ook sinds onze participatie, voor een democratisch socialistisch programma. Door dit consequent voorop te stellen in de vorm van heel duidelijke eisen, is er nu een groeiende steun voor een dergelijk programma. Daarnaast nemen steeds meer personen het woord ’socialisme’ in de mond. De verlinksing is een feit en wordt door de druk van de basis en door het succes van de eisen van Xekinima versterkt.
Dit heeft er voor gezorgd dat er omtrent een aantal zaken reeds min of meer eensgezindheid is: een enorme verhoging van lonen en pensioenen, een 35-urenweek, een 7-urendag, een 5-dagenweek, stop de flexibilisering van jobs, voor vaste contracten, verwijdering van alle wetten die de sociale zekerheid hebben aangetast, voor enorme investeringen in de gezondheidszorg en het onderwijs (procentuele toename in het BBP),… Ook omtrent thema‘s als racisme, migranten, gevangenen, gelijkheid van man en vrouw, het milieu,… worden de eisen sterker. Bovendien zijn onze eisen voor een nationalisering van de geprivatiseerde sectoren en een indexering van de lonen zo goed als verworvenheden in het eisenpakket. Let wel, sommige leidende figuren durven woorden zoals nationalisering te misbruiken, in de zin dat de overheid deze sectoren terug zou moeten aankopen.
Aangezien er tot op heden geen duidelijk uitgewerkt programma bestaat, blijft SYRIZA een onstabiele formatie. Arbeiders nemen een afwachtende houding aan omdat SYRIZA nog heel wat twijfels oproept. SYRIZA moet de kansen benutten die de arbeiders hen schenken. Daarvoor moet het ook meer zichtbaar worden in het straatbeeld.
Door de druk van PASOK en de media om zich bij de centrumpartijen te voegen en door de acceptatie van de rechtervleugel binnen SYRIZA van dit aanbod, kan een splitsing in de komende periode niet worden uitgesloten. Een afscheiding van de rechtervleugel zou SYRIZA enkel sterker maken wat betreft de overeenkomst over een socialistisch programma en mogelijke stappen naar democratische structuren.
Nood aan een nieuwe arbeiderspartij in België
Wanneer we de lijn doortrekken naar België vandaag, stellen we vast dat er zich ter linkerzijde momenteel geen nieuwe arbeiderspartij of een initiatief daartoe aanbiedt. SYRIZA kan op sommige vlakken een voorbeeld betekenen voor België.
Het potentieel voor een alternatieve politieke formatie kan bijzonder snel tot uiting komen. De opgang van SYRIZA is daar een uitdrukking van. Een samenwerking van de linkerzijde kan nuttig zijn om tot een nieuwe formatie te komen, maar kan ook leiden tot onduidelijkheid inzake het programma en de structuur. Dat zijn essentiële elementen in de ontwikkeling naar een arbeiderspartij. Wij komen op voor een democratisch socialistisch programma en een open democratische structuur voor de partij. Dat leidt tot heel wat steun voor Xekinima binnen SYRIZA maar meer algemeen in de samenleving. Een brede betrokkenheid van de arbeiders en hun gezinnen in de uitbouw van een politiek alternatief zal van doorslaggevend belang zijn voor de verdere toekomst van SYRIZA.
Ook in België is er nood aan een perspectief op een andere samenleving. Vandaag staan de neoliberale, rechtse, nationalistische en racistische partijen allen garant voor een verdere uitbuiting van de arbeiders. Het patronaat en de traditionele politici willen de crisis van het kapitalisme afwentelen op de arbeiders door de uitbuiting te vergroten. Dat versterkt de noodzaak van een politiek alternatief.
Vanuit de arbeidersbeweging moet er een alternatief worden opgebouwd op de traditionele partijen zodat onze stem ook wordt vertegenwoordigd op het politieke niveau. Met deze woorden vanuit het strijdbare Griekenland wil ik dan ook een warme oproep doen om in België de strijd te organiseren en verdere stappen in de richting van een politiek alternatief waar te maken.