Bolivia. Rechtse oppositie en rijken willen het land verdelen
Het minste dat je kon zeggen over het referendum over autonomie in Santa Cruz, Bolivia, is dat het een uniek referendum was. Het werd gecontroleerd door een electorale commissie die was samengesteld door voorstanders van autonomie onder de controle van een privaat bedrijf dat was aangesteld door de voorstanders van autonomie. Er was toezicht door waarnemers die eveneens voor autonomie waren en er was grote aandacht voor het referendum in de media die eveneens voor autonomie was. Je moet niet veel wantrouwen hebben om dit als frauduleus te omschrijven.
Het meest onwaarschijnlijke na de hele mediacampagne voor autonomie en de intimidatie met dreigementen om geweld te gebruiken door groepen als de “Unión Juventud Cruceñista” (een groep met fascistische kenmerken), was dat de “democraten” van Santa Cruz er niet in slaagden om hun doel te bereiken. Meer dan 50% van de bevolking stemde tegen autonomie of onthield zich.
Toch verklaarden de voorstanders van autonomie dat 85% voor hun voorstel had gestemd. Zelfs Pinochet, de voormalige rechtse dictator van Chili, lijkt een bron van inspiratie te zijn voor de aanhangers van autonomie in Bolivia. Na een referendum met zo’n resultaat naar buiten komen, zou zelfs voor Pinochet straf geweest zijn.
Dit referendum is een eerste stap in een reactionair plan. Volgende maand zullen er nieuwe referenda komen over autonomie in de departementen Tarija, Beni en Pando. Het doel hiervan is het stoppen van de regering Morales en de hervormingen die de regering voorstelt.
Santa Cruz en de drie andere departementen zijn goed voor twee derden van het grondgebied van Bolivia, een derde van de bevolking en meer dan 50% van het BBP van het land. Eenzelfde plan wordt overwogen door twee andere departementen, Chuquisaca en Cochabamba, die in de voetsporen van de separatisten willen stappen.
Verdeeldheid en racisme gaan hand in hand
De voorstanders van autonomie in Santa Cruz proberen hun “verdeel-en-heers” houding en hun racisme wat te verbergen, maar dat lukt niet. De publieke woordvoerders van de separatisten slagen er amper in om hun haat tegenover Evo Morales (van inheemse afkomst) te verbergen. Ze beschuldigen er hem van een centralist te zijn, autoritair, radicaal of een fundamentalist. Hun centrale slogan zou echter beter als volgt worden omschreven: “Voor een Bolivia zonder inheemse bevolking.”
Het cynisme van deze leiders kent geen grenzen. De prefect van het departement van Santa Cruz bijvoorbeeld, Rubén Costas, stelde dat het referendum over autonomie een antwoord vormde op het centralisme van de regering. De voorstanders van separatisme willen een dergelijke spanning opdrijven tot het leidt tot een open confrontatie, wat onvermijdelijk ook gevolgen zou hebben voor andere landen in de regio.
Ondanks hun controle over de economie en de media, slaagden de voorstanders van autonomie er niet in om een meerderheid van de bevolking in Santa Cruz te overtuigen van hun verdelende en racistische plannen.
In wiens belang?
Verschillende onderzoekers hebben bevestigd dat het oorspronkelijke idee voor autonomie komt van enkele honderden families die meer dan 25 miljoen hectaren grond bezitten en die ook de landbouwindustrie, binnenlandse handel, banken en media controleren. Deze clans zijn erg machtig en verzetten zich tegen de regering van Morales samen met politici uit vorige regeringen en ex-presidenten als Gonzalo Sánchez de Lozada, Jorge Quiroga of Jaime Paz Zamora. Deze mensen bezitten vijf keer meer grond dan de twee miljoen kleine boeren of inheemse mensen.
Het Nationaal Instituut voor Landhervormingen (INRA) stelde dat slechts vijf families samen een half miljoen hectare landbouwgrond bezitten. Ze hebben bovendien het voordeel dat ze dicht bij de markt actief zijn en minder moeten uitgeven aan transport dan de boeren in het westen van het land.
Toen Morales aan de macht kwam en hervormingen aankondigde om het land te herverdelen in het voordeel van de inheemse bevolking en de kleine boeren, hebben de grote families hun macht gebruikt om een politieke beweging op te zetten die het land wil verdelen om zo de maatregelen van de regering tegen te houden.
Tegenstellingen binnen de regering
Morales en anderen rond hem vormen jammer genoeg een uitdrukking van de grote tegenstellingen in de regering. De regering moet duidelijker zijn en concrete maatregelen nemen om landhervormingen door te voeren. De grond hoort toe aan diegenen die er op werken en er moeten maatregelen komen om het zelfbeschikkingsrecht van de inheemse bevolking te erkennen, zonder enige ambiguïteit of onderhandelingen met de grootgrondbezitters die nu de grond bezetten.
In de aanloop naar dit referendum had de regering in het offensief moeten gaan en de eerste stappen nemen naar een echte landhervorming. Het had aan de inheemse bevolking en de arme boeren de bedoelingen van de regering moeten uitleggen. De regering maakte een fout door onderhandelingen op te starten met de grootgrondbezitters.
De politieke situatie in Bolivia is te complex om onduidelijkheid toe te laten. Het volstaat niet voor de regering om te zeggen dat het referendum illegaal was, de reactionaire oppositie heeft geen boodschap aan legaliteit, democratie of de grondwet als het er op aankomt om haar belangen te verdedigen. Dialoog zal de samenzwering van de rijken niet stoppen. De pogingen van de rijken in Santa Cruz om hun macht te versterken, moeten gestopt worden voor de rechtse oppositie de tijd krijgt om zich te versterken.
De meerderheid van de Bolivianen in de steden en op het platteland zijn tegen de pogingen om de verdeeldheid op te drijven. De meerderheid wil niet gegijzeld worden door een kleine minderheid van oligarchen.
Tegenover het centralisme: democratiseren van het land
De eenheid van arbeiders en inheemse bevolkingsgroepen is essentieel om het Bolivaanse proces te verdedigen. We kunnen er niet mee akkoord gaan dat de grond gecentraliseerd in de handen is van een klein aantal families. We gaan er niet mee akkoord dat de meeste bedrijven in handen zijn van een klein aantal kapitalisten. We gaan er ook niet mee akkoord dat de media in de handen is van slechts enkelen. Dat is allemaal onrechtvaardig en niet democratisch.
Het land behoort toe aan wie er op werkt, de bedrijven horen toe aan de arbeiders die er produceren. De media moet ten dienste staan van de volledige bevolking, en niet van een kleine minderheid van rijken.
Het is onmogelijk om stappen in deze richting te zetten zonder het te kaderen in een socialistische oplossing. De arbeiders hebben nood aan arbeidersdemocratie in een socialistische samenleving.