Afrika. Massaal protest tegen Economische Samenwerkingsakkoorden met de EU

Op 7 en 8 januari waren er in verschillende Afrikaanse landen protestacties tegen de geplande Economische Samenwerkingsakkoorden (EPA’s) met de EU. In Dakar, Senegal, waren er 50.000 betogers. In Ouagadougou (Burkina Faso) waren er eveneens duizenden betogers. In Mauritanië en Mali waren er bijeenkomsten van het Sociaal Forum. In 20 landen waren er protestacties tegen de akkoorden die een verdere neoliberale aanval inhouden.

Tinette Schnatterer

De EU wou de Samenwerkingsakkoorden goedgekeurd krijgen voor 31 december 2007. Maar het groeiende protest in de landen die zouden geraakt worden door de akkoorden, verhinderde die timing. Tot op heden hebben slechts enkele landen een EPA ondertekend.

De onderhandelingen voor de EPA’s begonnen in 2002 als onderdeel van de onderhandelingen in Coutounou en overeenkomstig de regels van de Wereldhandelsorganisatie. 77 landen in Afrika, de Caraïben en elders zouden mee getroffen worden door de akkoorden. De EU bedreigde de landen met de stelling dat er sancties zouden volgen indien ze niet zouden tekenen. De EPA’s moeten de positie van “bevoorrechte handelspartner” vervangen. Die positie gaf beperkte exportvoordelen aan landen (meestal voormalige kolonies van Europese machten).

EPA = meer armoede en miserie

De gevolgen van de EPA’s zouden desastreus zijn in Afrika. De lokale productie zal verder onderworpen worden aan de belangen van internationale bedrijven die op zoek gaan naar nieuwe markten en winsten. Het verbod op exportbeperkingen zal ertoe leiden dat er ook geen quota’s meer kunnen worden ingesteld om te bepalen hoeveel van de productie in het land zelf moet blijven. De meerderheid van de bevolking in de betrokken landen werkt in de landbouw (in Burkina Faso is dat 80% in Mali 70%). Die zullen dubbel zo hard getroffen worden door de EPA’s. Volgens deze akkoorden is het niet toegelaten om belastingen te heffen op import of om de binnenlandse landbouwsector te subsidiëren. Het resultaat is dat de Afrikaanse markten verder zullen overspoeld worden met goedkope groenten, eieren en vlees uit Europa.

De afgelopen jaren werden reeds heel wat goedkope Europese producten naar Afrika gebracht. In Mali vind je op zowat iedere straathoek wel een koe, maar vind je quasi geen melk meer. De bevolking koopt er goedkoper melkpoeder van Nestlé. Koffie uit buurland Ivoorkust is hoogstens beschikbaar in enkele toeristische cafés. In Ghana nam de import van tomaten toe van 26.000 ton in 2002 tot 40.000 ton in 2004.

Als gevolg hiervan wordt de voedselveiligheid ook steeds meer afhankelijk van de grote Europese bedrijven en worden veel boeren in hun bestaan bedreigd. Aminata Traoré van het platform “Forum voor een ander Mali”, stelde op een persconferentie in Bamako: “Er is een nauwe band tussen EPA en migratie. Door de akkoorden verdwijnen de werkplaatsen van veel jongeren, het zorgt voor nieuwe redenen om te migreren.”

Tegelijk zorgt de afschaffing van importbelastingen ervoor dat de landen heel wat belastingsinkomsten zullen verliezen. Onder druk heeft de EU nu gesteld dat het de verliezen zal compenseren. Maar niemand gelooft dat dit gedurende langere tijd zal worden gedaan. Wellicht zal het bovendien om een rechtstreekse gift gaan van grote bedrijven die niet langer importbelastingen moeten betalen.

De dienstensector en andere delen van de openbare diensten worden volledig opengesteld voor Europese bedrijven. De afgelopen jaren werd onder druk van de Structurele Aanpassingsprogramma’s (SAP’s) reeds een begin gemaakt van de privatisering van iedere openbare dienst die winst zou kunnen maken. In Bamako werd de afvalophaling geprivatiseerd met als gevolg dat het vuil vaak gewoon op straat blijft liggen of wordt opgehaald door lokale inwoners die met ezel en kar het afval komen ophalen.

Groeiende concurrentie voor de Afrikaanse markt

Achter de EPA-akkoorden zit een groeiende concurrentie rond de Afrikaanse markt. De afgelopen jaren kreeg China meer invloed door de handel met Afrika op te drijven. Bij een bezoek van de Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Yang Jiechi, aan Afrika stelde deze minister dat de handel met Afrika in 2007 met zo’n 30% was gegroeid tot een waarde van 50 miljard euro. China sloot een akkoord met 41 landen die “bevoorrechte handelspartner” werden. Het onderhandelt ook een vrijhandelsovereenkomst met Zuid-Afrika. De EU wil daartegen ingaan en haar invloed veilig stellen.

De Europese landen beconcurreren echter ook elkaar. De Duitse minister van Economische Samenwerking verklaarde: “De betrokkenheid van de Duitse economie zou veel groter moeten zijn, zeker als we zien naar de mogelijkheden op de Afrikaanse markt.”

Patronaat en vakbondsleiding eensgezind?

De geplande EPA’s gaan zo ver dat zelfs neoliberale politici zoals de Senegalese president Wade er tegen protesteerden. Wade schreef een open brief tegen het akkoord. Die brief werd ook ondertekend door de Zuid-Afrikaanse president. Er kwam ook protest van de vakbonden en boerenorganisaties. Zelfs managers tekenden een petitie tegen het EPA. De Senegalese regering verspreidde gratis T-shirts tegen het EPA en verschillende ministers namen deel aan de betoging op 7 januari.

Terwijl de regering en de managers enkel de eigen winsten en belangen zien tegenover die van Europese bedrijven, verzetten ze zich niet tegen het neoliberale beleid waar de arbeiders en arme boeren het slachtoffer van zijn. Op 9 januari was er een algemene staking aangekondigd in Senegal tegen de stijgende levensduurte. De vakbonden hebben de staking uitgesteld omwille van de betoging tegen de EPA en om nieuwe onderhandelingen te voeren met de regering. Het is echter fout om te denken dat de regering een betrouwbare partner zou zijn in de strijd tegen het EPA-akkoord. Een algemene staking had de druk kunnen opvoeren tegen zowel de EU als de Senegalese regering.

Een duidelijk voorbeeld van het neoliberale beleid van de Senegalese regering zien we in het hoger onderwijs. De studenten in Senegal voerden vorig jaar maandenlang actie tegen het gebrek aan plaats in de universiteitsgebouwen en tegen een hervorming van het hoger onderwijs waarbij onder meer hogere inschrijvingsgelden zouden worden gevraagd.

Tegenkracht door de Afrikaanse markt?

Heel wat tegenstanders van de EPA’s stellen hun hoop in de creatie van een Afrikaanse markt die als tegengewicht kan dienen tegenover de EU, de VS en China. Ze hopen dat de levensstandaard hierdoor zal verhogen.

Het is absurd om Afrikaanse goederen naar de EU uit te voeren als er een lokale markt is. Uiteraard moeten we ons verzetten tegen iedere poging om het Afrikaanse continent verder uit te buiten in het belang van de winsten van Europese kapitalisten. Het belang van de huidige protesten is dan ook groot.

Maar binnen het kapitalistisch systeem is het een illusie te denken dat een Afrikaanse markt die omgeven wordt door internationale concurrentie zou kunnen ontwikkelen. De grote economische machten, de EU, VS en China, zouden niet toelaten dat een regio die zij uitbuiten een concurrent zou worden. Ze maakten dit duidelijk met de bedreigingen aan diegenen die geen EPA zouden ondertekenen. In het verleden hebben grootmachten niet getwijfeld om conflicten uit te lokken en zelfs oorlogen op te starten indien het hun belangen kon dienen.

Een harmonieuze Afrikaanse markt is natuurlijk niet de doelstelling van de huidige Afrikaanse heersers. Zuid-Afrika wil zich bijvoorbeeld opwerpen als regionale imperialistische macht. In landen als Namibië vind je amper producten die niet in Zuid-Afrika zijn gemaakt. De Zuid-Afrikaanse kapitalisten willen deze markt niet kwijtspelen aan Europese of andere concurrenten.

Een deel van de massabeweging tegen de akkoorden komt dan ook tot de conclusie dat ze andere partners moeten vinden in de strijd tegen het neoliberalisme. Op een conferentie in Bamako stelden verschillende sprekers van boerenorganisaties en vakbonden dat ook de Europese arbeiders protesteren tegen de neoliberale aanvallen, er werd meermaals verwezen naar de aanvallen op de pensioenen en de levensstandaard in verschillende landen.

Aminata Traoré van het “Forum voor een Ander Mali” vergeleek de EPA’s met de ondemocratische poging om een Europese Grondwet op te leggen. “We hebben nood aan een coalitie met andere krachten in het noorden die weten dat dit economisch systeem niet werkt.” Er is nood aan een internationale samenwerking van arbeiders en armen om samen op te komen tegen kapitalisme en voor een socialistisch alternatief dat de mensheid kan bevrijden van armoede en crisis.