50 jaar na de moord op Lumumba. Lezersbrief en reactie

Het artikel dat we gisteren publiceerden over de moord op Lumumba was volgens een lezer niet duidelijk genoeg in het aanwijzen van de Belgische verantwoordelijkheid bij deze moord. Hieronder de lezersbrief en een korte reactie. Het oorspronkelijke artikel vind je hier

Lezersbrief

Ik stel met enige verontwaardiging vast dat de moord op Lumumba wordt afgedaan als een complot van "uitverkochte negers", waarmee dan vermoedelijk voornamelijk Tshombe en Mobutu worden bedoeld. Daarbij wordt dan praktisch volledig voorbijgegaan aan de rol van België en haar verpletterende verantwoordelijkheid in deze.

Het artikel suggereert dat Lumumba onder Belgische druk een coalitie diende aan te gaan met Kasavubu, maar in feite werd daarmee slechts in belangrijke mate de verkiezingen gerespecteerd, aangezien ook ABAKO, Kasavubu’s partij, een belangrijk deel van de stemmen had gehaald. Kasavubu werd president, maar had een veel zwakkere persoonlijkheid dan Lumumba, die als eerste minister dus als de facto leider kon worden beschouwd, en het is vooral deze situatie die de Belgen minder en minder zinde.

Kasavubu bleek als stroman ontoereikend, maar Belgie had een plan B in petto in de vorm van de afscheiding (secessie) van Katanga, de rijkste provincie van het land, wat de rest van Congo vleugellam zou maken.

Deze "opstand" kwam absoluut niet tot stand door toedoen van Tshombe (leider in Katanga) alleen, maar België ging zelfs zover om een Belgisch schaduwkabinet in Katanga te installeren, onder leiding van o.a. kolonel Frederic Vandewalle.

In die zin is het ook wat ongelukkig dat het artikel Lumumba enige naïviteit aanwrijft in verband met zijn geloof in de eenheid van de Congolese bevolking. In feite bewijst de mate van Belgische betrokkenheid in de afscheiding van Katanga dat deze overtuiging van Lumumba modulo Westerse inmenging misschien al bij al nog niet zo onrealistisch was.

Tshombe nam geen enkele beslissing zonder goedkeuring van zijn Belgisch schaduwkabinet, dat op zijn beurt dan weer in rechtstreekse verbinding stond met de Belgische ministers van buitenlandse en Afrikaanse zaken.

De feitelijke executie van Lumumba gebeurde tenslotte met Belgische kogels, op bevel van een Belgische legerkapitein.

Gelet op al deze feiten, en hoewel het artikel weliswaar helemaal in het begin vermeldt dat "deze moord werd gepleegd door de marionettenregering van het ‘onafhankelijke’ Katanga en dit met de medeplichtigheid van de Belgische en Amerikaanse autoriteiten", komt het mij dus voor dat in het bijzonder de rol van België in belangrijke mate onderbelicht wordt.

Dit zijn nochtans belangrijke argumenten in discussies met mensen die beweren dat Afrikanen intrinsiek niet in staat zijn tot degelijk zelfbestuur…

Korte reactie

Voor alle duidelijkheid: er wordt in het oorspronkelijk artikel wel degelijk gewezen op de rol van de Belgische autoriteiten in de moord op Lumumba. Dat is een historisch feit dat vandaag amper nog wordt betwist en dat meteen ook aantoont hoe de koloniale heersers ook na de formele onafhankelijkheid van Congo tegenover de vroegere kolonie stonden.

In het korte artikel over Lumumba wordt uiteraard geen volledig beeld gegeven, maar het leek wel belangrijk om er op te wijzen dat er doorheen de praktische ervaringen van de onafhankelijkheidsstrijd (die niet eindigde bij de formele onafhankelijkheid) een sterke ontwikkeling van de opvattingen en inzichten van Lumumba was waarbij eerdere standpunten en posities nadien in vraag werden gesteld, ook door Lumumba zelf.

Lumumba wilde een reële onafhankelijkheid en moest doorheen de praktische ervaring vaststellen dat het niet volstond om formele onafhankelijkheid te bekomen op basis van een coalitie van Congolese krachten. In de strijd tegen kolonialisme en neo-kolonialisme moest er eenheid aan de basis worden opgebouwd en niet zozeer eenheid aan de top met inbegrip van figuren die de politiek van neo-kolonialisme mee mogelijk zouden maken. Het klopt dat de partij van Kasavubu nog heel wat stemmen haalde, maar een verdere ontwikkeling van de beweging aan de basis had dat kunnen doorkruisen indien dit gecombineerd werd met een leiding die de nadruk legde op de eenheid onder arbeiders, boeren en armen. Echte onafhankelijkheid betekende dat een breuk met het kapitalisme noodzakelijk was.

Omdat Lumumba een hindernis was op de weg naar de overgang van kolonialisme naar neo-kolonialisme is hij vermoord. Die moord was in het belang van het imperialisme en de lokale marionetten van het imperialisme. Als het artikel stelt dat zij de moord mee “organiseerden”, wordt zeker niet bedoeld dat zij als enigen verantwoordelijk waren. Absoluut niet! Zonder groen licht vanuit Brussel en Washington zou Lumumba (nog) niet vermoord zijn.

Bij de herdenking van de 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid van Congo stelden we op deze site: “Boudewijn had het al aangekondigd: België zou haar “rechten” op Congo niet zomaar opgeven. De vroegere kolonisator bleef zich de eigenaar wanen van de bodemrijkdommen. Toen België begon te beseffen dat premier Lumumba de rijkdommen van het land ten voordele van de Congolese bevolking wou gebruiken, ging dat te ver voor het Belgische regime, dat de moord op Lumumba en zijn nationalistische regering beval. Dat werd geconcretiseerd met de steun aan de afscheiding van Katanga, de provincie waar de meeste bodemrijkdommen van het land zich bevonden en waar het machtige Union Minière actief was. Er werd steun gegeven aan de afscheiding van Zuid-Kasaï waar zich de diamantmijnen bevonden. Vervolgens werd Lumumba vermoord en gaf België steun aan de staatsgreep van generaal Mobutu.” (Lees hier dat artikel).

Het is dus zeker niet onze bedoeling om de rol van het Belgische regime in de moord op Lumumba te minimaliseren. In een korte beschrijving van het leven van Lumumba kunnen nuances verloren gaan, maar lijkt het ons wel nodig om op bepaalde beperkingen van diens visie te wijzen.

Voor een iets uitgebreidere visie op de historische ontwikkelingen in Congo verwijzen we graag naar de twee volgende artikels. Het eerste is een dossier dat we in juni publiceerden bij de 50ste verjaardag van de onafhankelijkheid. Het tweede is een dossier uit onze archieven, uit 1997 meer bepaald toen een einde kwam aan het regime van Mobutu.

• 1960-2010. 50 jaar Congolese ‘onafhankelijkheid’. Opkomen voor echte onafhankelijkheid betekent opkomen voor socialisme
• Congo. De lijdensweg van een ontwikkelingsland. Dossier uit 1997