Zuid-Afrikaanse staking van openbare diensten legt stadscentra plat
Op 26 augustus was er een massale opkomst voor de betogingen die plaats vonden tijdens de negende stakingsdag van de openbare diensten in Zuid-Afrika. Zowat 1,3 miljoen arbeiders zijn in staking. Er waren betogingen met 40.000 aanwezigen in Johannesburg, 25.000 in Kaapstad en 20.000 in Pietermartizburg (KwaZulu-Natal). Daarnaast waren er kleinere betogingen in andere steden.
De betogers in Johannesburg toonden hun enorme woede. Er werden protestborden meegedragen en liederen gezongen met een harde kritiek en afkeer. De minister voor de openbare diensten, Richard Baloyi, lag in het bijzonder onder vuur. Hij had het regeringsvoorstel gedaan om de lonen met 7% te verhogen en hij kondigde aan dat dit voorstel zal worden doorgevoerd, zelfs zonder akkoord met de vakbonden. President Jacob Zuma dreigde met massale afdankingen en stelde dat de staking illegaal is. Minister van gezondheid, Aaron Motsoaledi, deed het stakende personeel in de gezondheidssector af als “moordenaars”. Tijdens de betoging werd de kritiek op de politici steeds harder.
Onderweg werden de betogers aangemoedigd door personeel van de winkels, kantoren, bouwwerven en het openbaar vervoer. Veel arbeiders legden het werk neer om de betogers aan te moedigen. We spraken ook met een groep scholieren die zegden dat ze mee kwamen betogen om hun ouders te ondersteunen. Ook wijkorganisaties sloten zich bij de acties aan.
De Democratic Socialist Movement (DSM) vond een erg positieve echo voor haar pamflet waarin werd opgeroepen tot een algemene staking om het personeel van de openbare diensten te ondersteunen. We pleiten er ook voor dat de basis van Cosatu de leiding dwingt om uit de Tripartite Alliantie te stappen, dat is een alliantie van de vakbondsfederatie Cosatu met de regeringspartij ANC en de Communistische Partij SACP.
In Kaapstad was de sfeer totaal anders dan bij een vorige massale optocht op 10 augustus. Waar voorheen de traditionele slogan “Viva ANC” nog steeds weerklonk op de betogingen, ontbrak deze slogan nu. Dat was ook het geval in Johannesburg. De centrale boodschap in de toespraken en discussies was dat het ANC een “vijand” is. Een delegee van Cosatu stelde dat hij en andere leden vinden dat Cosatu uit de Alliantie moet stappen.
”We hebben steeds individuen verantwoordelijk gesteld: Moleketi [minister van openbare diensten onder Mbeki], Mbeki en nu Baloyi. Maar steeds meer mensen beseffen dat het een politieke kwestie is. Moleketi volgde de politiek van het ANC en dat doen de anderen ook.”
De vakbondsleiders zijn tot actie gedwongen omwille van de vijandige houding van de regering tegenover het personeel en de acties van de openbare diensten. Er werd geprobeerd om een staking te vermijden maar dat was niet meer mogelijk. Nu heeft Cosatu opgeroepen tot een algemene staking komende donderdag indien de regering de looneis van 8,6% niet inwilligt. Daarnaast eisen ze een huursubsidie voor al het personeel. Alle 21 lidorganisaties van Cosatu hebben de oproep ondersteund. Vrijdag dreigde de vakbond van gemeentewerkers (SAMWU) om een solidariteitsstaking te beginnen. Een rechtbank heeft deze bond overigens verboden om te staken nog voor de dreiging om te staken in acties werd omgezet. De “onpartijdige” rechter had blijkbaar voldoende aan een instructie van de werkgever om een staking te verbieden nog voor er effectief sprake van was.
De algemeen secretaris van Cosatu, Zwelinzima Vavi, dreigde om de alliantie met het ANC en de SACP op te zeggen toen hij stelde dat de alliantie “niet werkt”. Hij dreigde er ook mee om de vakbondssteun voor “bepaalde” ANC-kandidaten bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar op te zeggen. Andere vakbondsleiders waarschuwden Zuma dat hij wel eens aan de kant zou kunnen worden geschoven, net zoals Mbeki twee jaar geleden opzij werd gezet (wat de weg voor Zuma opende om president te worden). Vavi erkende openlijk dat de leiding van Cosatu bereid was om het voorstel van 7% te aanvaarden, maar dat de woede van onderuit te groot was om dat te doen.
Zuma had een coalitie rond zich gevormd na de massale staking in de openbare diensten in 2007. Deze coalitie staat nu onder druk. De grote woede richt zich bovendien niet alleen tegen de “nieuwe” regering onder Zuma, maar steeds meer tegen het ANC op zich. De illusies in Zuma zijn alleszins aan het verdwijnen, enkele jaren geleden was hij nog de “messias” van de vakbondsleiders. De alliantie van Cosatu met ANC en SACP is een politieke gevangenis voor de arbeiders en is op sterven na dood. De drie onderdelen staan allemaal tegenover elkaar. Een volgende stap voor de basisleden van Cosatu is om een alternatief op te zetten: een massale arbeiderspartij met een socialistisch programma. Dat is de enige manier om de belangen van de arbeiders te dienen.