Griekse verkiezingen. Belangrijke uitdagingen voor Syriza
Op 4 oktober vinden in Griekenland vervroegde verkiezingen plaats. De rechtse regering van de Nieuwe Democratie (ND) had een wankele meerderheid en besloot om tegen de achtergrond van de economische crisis vervroegde verkiezingen te houden. Xekinima, onze Griekse zusterorganisatie, is actief binnen het linkse Syriza. Drie leden van Xekinima zijn kandidaat voor Syriza bij de verkiezingen. We spraken met Andros Payaitsos over deze Griekse verkiezingen en de uitdagingen voor Syriza.
Er zijn nieuwe verkiezingen op 4 oktober. Waarom heeft de regering vervroegde verkiezingen uitgeschreven?
“De regering van de Nieuwe Democratie (ND) onder leiding van Kostas Karamanlis kende de afgelopen periode een diepe crisis. Er was het uitbreken van de economische crisis en de ontwikkeling van strijd onder arbeiders en jongeren met onder meer de jongerenrevolte in december. De levensstandaard van de gewone Grieken wordt verder ondermijnd terwijl tegelijk zowat ieder prominent lid van de ND wel betrokken is in een schandaal. Dat heeft de regering ondermijnd.
“Griekenland werd na de zomermaanden gekenmerkt door een opmars van woede tegenover de gevolgen van de crisis. De werkloosheid blijft fors oplopen. Regering en patronaat zijn intussen uit op hardere aanvallen. De bosbranden rond Athene en andere gebieden hadden een vernietigend effect op een aantal dorpen en op het milieu. De massale schaal van de schade was mee een gevolg van de besparingen op de brandweer.
“Het is tegen deze achtergrond dat het lot van de ND-regering al een tijdje bezegeld was. De rechtse partij ligt in de peilingen nu zowat 6% achter op de zogenaamd “socialistische” PASOK, de belangrijkste kapitalistische oppositiepartij. Tegelijk stond de partij onder druk om de hardste besparingen in jaren op te leggen om zo de gevolgen van de crisis op de arbeiders en jongeren af te wentelen.
”Zelfs indien er nu geen verkiezingen waren uitgeroepen, zou de toekomst van de regering er onzeker hebben uitgezien. In de lente van volgend jaar zijn er normaal gezien presidentsverkiezingen. De Griekse president wordt verkozen met een twee derden meerderheid in het parlement. Indien er geen dergelijke meerderheid wordt gevonden, komen er nieuwe verkiezingen. De vorige keer slaagde ND er in om de steun van PASOK te krijgen voor haar presidentskandidaat. Nu zou PASOK mogelijk niet meer instemmen met een ND-kandidaat. Zelfs indien de regering het had volgehouden tot 2010, was de kans groot dat het op dat ogenblik tot verkiezingen zou zijn gekomen.
“Nu heeft Karamanlis verkiezingen in oktober uitgeroepen. Dat is een wanhopige poging om de verliezen te beperken en om een beetje controle op de situatie te behouden. Voor het eerst in de moderne Griekse geschiedenis roept een regering vervroegde verkiezingen uit terwijl ze weet dat ze deze zal verliezen. Dat is een uitdrukking van de impasse waarin het Griekse kapitalisme zit. De regering aanvaardt impliciet dat ze geen antwoorden heeft op de crisis.”
Xekinima (onze Griekse zusterorganisatie) neemt deel aan Syriza (een alliantie van radicaal-links). Hoe reageert deze nieuwe linkse formatie op de vervroegde verkiezingen?
“Syriza kende enkele belangrijke ontwikkelingen in de afgelopen periode. Deze zouden van groot belang kunnen zijn. In het algemeen is er een tendens naar links in de partij. We hopen dat deze trend zich verder zet en zal worden geconsolideerd, maar daartoe zal er discussie en strijd nodig zijn binnen Syriza. Het resultaat daarvan is nog niet duidelijk.
“Tot nu toe werd Syriza gedomineerd door de leiding van Synaspismos, de grootste organisatie in de alliantie, en kleine groepen die rond Synaspismos hangen. Daaronder bevinden zich ook de maoïsten. Die “coalitie” was verantwoordelijk voor een proces van bureaucratisering in Syriza waarbij het interne leven in de formatie de kop werd ingedrukt. Xekinima was betrokken bij een reactie op deze bureaucratische tendens en tegen het verwateren van de linkse aspecten in het programma van de partij. Met de “tweede golf”, een stroming binnen Syriza, werd gepleit voor een democratisering van de partij en het uitbouwen van een strijdbare partij die zich baseert op haar leden en die werkt op basis van een anti-kapitalistisch programma.
“De bureaucratische leiding baseerde zich niet op principes maar op een benadering van “geven en nemen”. De situatie was zo erg dat sommigen het nationaal secretariaat omschreven als een Oosterse bazaar.
“Het “blok” aan de leiding is nu verdeeld omwille van enkele recente gebeurtenissen. Synaspismos is gaan aanvaarden dat de partij een meer collectieve leiding nodig heeft waarbij de leden een grotere rol spelen en er ook meer democratie is. Er zijn tekenen die er op wijzen dat Synaspismos meer interne democratie wil aanvaarden waarbij geen enkele organisatie/groep meer dan een derde van de posities in leidinggevende organen zou kunnen innemen. Hierdoor zou Syriza meer kunnen worden dan een loutere coalitie van verschillende organisaties, maar zou het een partij worden waarin individuele leden een rol kunnen spelen.
“Het lijkt er op dat de nieuwe organisatiestructuur er op zal neerkomen dat Synaspismos een derde van de leidinggevende functies zou innemen (terwijl de formatie goed is voor ongeveer 80% van de leden), een derde zou gaan naar andere groepen en organisaties en een derde naar ‘niet-georganiseerde’ individuen. Dit zou op alle niveau’s van de partij een uitdrukking vinden, van de congressen tot de regionale en nationale leidingen. Beslissingen zouden worden genomen op basis van een meerderheid en niet op basis van “consensus” zoals tot nu toe het geval was.
“Dit is een belangrijke ontwikkeling omdat het kan betekenen dat de basis een grotere controle zal kunnen uitoefenen op de leiding en de standpunten van Syriza. Dat kan de partij naar links duwen, wat frisse lagen van arbeiders en jongeren ertoe kan aanzetten om lid te worden.”
Waarom heeft de leiding van Syriza haar standpunt aangepast?
“De afgelopen maanden kende ook Syriza een reeks problemen en crisissen. Er was verdeeldheid met spanningen binnen de door Synaspismos gedomineerde leiding. Dit leidde zelfs tot openlijke discussies over een afsplitsing van Syriza.
“Deze meningsverschillen kwamen de afgelopen maanden tot uitdrukking in een conflict tussen leidinggevende figuren met aan de ene kant de nieuwe jonge voorzitter van Synaspismos, Alexis Tsipras, en aan de andere kant de voorzitter van de parlementaire fractie van Syriza, Alekos Alavanos. De groep rond Alavanos domineerde Syriza van bij haar oprichting. Zij proberen democratie in de partij te vermijden en weigeren een duidelijke linkse positionering. De groep heeft geen coherent politiek programma en werkte tot recent erg nauw samen met Synaspismos.
“De erg slechte resultaten van Syriza bij de Europese verkiezingen in juni, de partij haalde 4,7%, Na deze nederlaag was er een machtsstrijd binnen Syriza waarbij de maoïsten zich verenigden rond Alavanos en zich keerden tegen Tsipras. De burgerlijke media gingen uitgebreid in op deze uitdrukkelijk gepersonaliseerde confrontatie. Dat zorgde voor heel wat ontgoocheling onder de aanhangers van Syriza.
“Deze ruzie werd onderbroken door een derde voorstel dat niet kon rekenen op de aandacht van de media. Het voorstel kwam van verschillende groepen en individuen binnen Syriza, waaronder Xekinima, en kon op heel wat enthousiasme rekenen. We stelden dat er geen echt politiek verschil was tussen de twee groepen, dat we niet geïnteresseerd waren in een confrontatie tussen persoonlijkheden en dat we weigerden om kant te kiezen voor één van beide “voorzitters”. We riepen op tot een nieuw model van collectieve leiding. Alexis Tsipras stond onder grote druk en moest dit voorstel aanvaarden om zo Alavanos, de maoïsten en hun aanhangers een slag toe te brengen op basis van het feit dat ze de dynamiek van de situatie niet hadden ingezien.”
Wat is het belang van deze ontwikkeling?
“Deze ontwikkeling kan mogelijk leiden tot een breuk in de bureaucratisering van Syriza en het kan de formatie naar links duwen. Dat is echter geen rechtlijnige ontwikkeling of een conclusie die sowieso zal worden getrokken. Er is een potentiële ontwikkeling, maar om het potentieel te benutten, zal strijd nodig zijn.
“Met Xekinima verdedigen we de noodzaak van een draai naar links op een klassenbasis en gewapend met een socialistisch programma. De slechte resultaten van Syriza bij de Europese verkiezingen (de partij haalde 4,7% terwijl ze in de lente in de peilingen nog op 18,5% stond) waren het resultaat van een gebrek aan een duidelijk strijdbaar links alternatief. Om een massale steun te verkrijgen, is een scherp socialistisch antwoord op de crisis van het Griekse kapitalisme nodig en een verzet tegen de aanvallen op de levensstandaard van de arbeiders en jongeren.
“De rechterzijde van Synaspismos is in een hoekje gedrumd binnen Syriza. Voor hen is de formatie te links geworden en daarom dreigen ze met een splitsing. Ze hadden Tsipras gesteund in de strijd binnen de leiding in de hoop dat hij geen toegevingen zou doen. Maar nu Tsipras zich gedwongen zag om wel toe te geven aan de linkerzijde, zullen ze hem met alle mogelijke middelen bestrijden. Het potentieel van deze rechterzijde mag niet worden ondergeschat, ze geniet de steun van de burgerlijke media en kan mogelijk een meerderheid halen binnen de parlementaire groep van Syriza. Dit kan ertoe leiden dat de parlementaire fractie van Syriza openlijke kritiek geeft op de eigen partij, wat uiteraard een nieuwe diepe crisis kan voortbrengen.”
Wat zal er hierna gebeuren volgens jou?
“Dat is nog onduidelijk. Wel duidelijk is dat de argumenten van Xekinima en haar bondgenoten werden bevestigd door de feiten. We komen op voor een democratische structuur en voor een draai naar links. Dat vindt een grotere echo in Syriza.
“We willen ook verder de strijd aangaan over het programma van Syriza en zullen ingaan tegen de rechtse krachten die het potentieel van Syriza schipbreuk dreigen te laten lopen.”
Welke rol speelt Xekinima in de verkiezingscampagne?
“We hebben drie kandidaten die opkomen met een duidelijk alternatief waarin een socialistisch antwoord wordt geboden op de economische crisis. We pleiten voor nationalisaties onder democratische arbeiderscontrole en -beheer als antwoord op de golf van ontslagen. We pleiten voor degelijke openbare diensten. We voeren campagne in arbeidersbuurten en bedrijven, alsook onder jongeren. We zeggen openlijk dat er beter niet op de rechterzijde van Synaspismos wordt gestemd. Waar wij niet opkomen, steunen we andere linkse kandidaten van Syriza.”
Wat zijn de vooruitzichten voor de volgende regering in Griekenland?
“Wellicht zal Pasok de verkiezingen winnen. De huidige regering wordt gehaat en zal worden weg gestemd. Maar anderzijds zijn er weinig illusies dat Pasok het veel beter zal doen, die partij wordt slechts gezien als een (iets) minder kwaad dan ND. Het is zelfs niet zeker of Pasok een meerderheidsregering zal kunnen vormen, wat het politieke toneel wel eens bijzonder onstabiel zou kunnen maken. In een dergelijk scenario is het mogelijk dat de rechterzijde van Synaspismos steun zal geven aan de Pasok-regering. Dat zou leiden tot een splitsing van Syriza. Deze mogelijkheid is jammer genoeg niet uitgesloten in de komende periode.
“Maar zelfs indien Pasok een absolute meerderheid haalt in het parlement, zal deze regering niet lang kunnen genieten van wittebroodsweken. Ze zou de aanval op de arbeiders en hun gezinnen moeten verder zetten. Met de economische crisis die toeslaat, zal het patronaat een snel optreden willen. Deze aanvallen zullen botsen op hard verzet van de arbeiders en jongeren.
“Dit zal Syriza nieuwe kansen bieden om uit te groeien tot een massakracht, als de politieke stem van de arbeiders en jongeren in strijd. Xekinima zal verder inspanningen leveren opdat Syriza een dergelijke kracht zou worden.”