Letland. Nooit geziene economische ineenstorting
Het BBP van Letland nam in het eerste kwartaal van 2009 af met 18% in vergelijking met hetzelfde kwartaal een jaar geleden. De industriële productie nam met 22% af en de handel in eigen land met 25%. Dat zijn catastrofale cijfers. “Letland is een kapitalistisch inferno geworden”, stelde een Zweeds economisch blad (Veckan Affärer). De Letse economie stort op een nooit gezien tempo in.
In de eerste drie maanden van het jaar bedroeg de geannualiseerde inkrimping van het BBP maar liefst 30%. Het IMF en de EU eisen dringende maatregelen van Letland om onder meer de begroting met 40% te verminderen. Dat is een drastische maatregel in een land dat al op de afgrond staat.
Zolang het land geen besparingsplan op tafel legt waaruit blijkt dat het overheidstekort beperkt zal worden tot 7% van het BBP, weigeren het IMF en de EU om noodleningen toe te kennen (ook al waren die leningen eerder al beloofd). Het IMF wou zelfs dat het begrotingstekort onder de 5% komt, maar ging na onderhandelingen akkoord met een grens van 7%. Zelfs indien de Letse regering haar begroting kan snoeien met 40%, dan zal het wellicht nog altijd niet voldoen aan alle voorwaarden van het IMF en de EU.
“Het is erger dan we ons konden voorstellen in onze ergste nachtmerries. Letland maakt geen kans om haar begrotingstekort onder de 7% van het BBP te krijgen. Het zal eerder rond de 15% liggen”, stelde Lars Christensen van de Danske Bank in het Zweedse blad Dagens Nyheter.
In december beloofden het IMF, de EU en de Zweedse regering een lening van bijna 8 miljard euro aan de Letse regering. Het doel was het redden van de Zweedse banken. Swedbank, SEB en Nordea hebben samen immers voor zowat 50 miljard euro openstaande leningen in de Baltische staten.
Chantage
De belofte van een lening werd de inzet van een politieke chantage gericht op het belangen van de grote Zweedse banken. Het moest ook dienen om een devaluatie van de Letse munt te voorkomen. Het IMF hield in maart al een uitbetaling van 200 miljoen euro tegen en dreigt nu ook de lening die beloofd was in juni tegen te houden.
“Om de volgende betaling van de EU-lening te krijgen, moet Letland de beloofde hervormingen op het vlak van begroting en structuur doorvoeren”, verklaarde EU-commissaris Joaquin Almunia.
Het IMF en anderen willen Letland een devaluatie opdringen, maar dat zal geen uitweg uit de problemen betekenen. Het zou voor de regering wellicht haar doodsvonnis betekenen. De besparingen die reeds bekend raakten, spreken boekdelen. De helft van de leraars zouden hun job verliezen, zowat de helft van de ziekenhuizen moet sluiten, de lonen van het overheidspersoneel worden verder naar beneden herzien, kinderbijslag wordt verminderd,…
Intussen is de werkloosheid opgelopen tot 14% en blijft er een toename. De helft van de bijna 200.000 werklozen krijgen geen uitkering. Diegenen die wel een uitkering krijgen, moeten het stellen met een erg beperkt bedrag dat gedurende negen maanden wordt betaald.
Begin mei sprak de correspondent van Dagens Nyheter met een familie van leraars in Letland. Ze hadden voorheen een gezamenlijk inkomen van bruto ongeveer 3.000 euro per maand, wat veel is naar Letse normen. Sinds de herfst verloren ze allemaal hun bijkomende job en werden hun lerarenlonen ook twee keer naar beneden herzien voor een totaal bedrag van zowat 40%. Op zes maanden tijd is het inkomen van deze familie gedaald tot 1.000 euro per maand, drie keer minder als voorheen. Dan nog eens besparingen opleggen, is een recept voor een sociale en menselijke ramp.
Toename van protest
Het protest neemt toe. Leraars, boeren en zelfs de politie zijn op straat gekomen. Ouders waarschuwden tegen de besparingen in de sociale zekerheid. Midden mei was er nog een betoging van 1.000 studenten in de hoofdstad Riga om te protesteren tegen de besparingen in het onderwijs. Het is de tweede besparingsronde op een maand tijd. De studenten vrezen dat het onderwijssysteem op zich begraven wordt in Letland.
Wellicht zal Letland haar munt moeten devalueren, wat zal leiden tot devaluaties in de buurlanden Estland en Litouwen waar de economie eveneens in elkaar stort. Dat zal de bankencrisis in West-Europa verdiepen aangezien minder landen in staat zullen zijn om hun leningen in euro’s af te betalen (meer dan 80% van de Letse leningen zijn in euro). Bovendien is devaluatie geen oplossing, het zal de werkende bevolking raken met hogere prijzen en het zal de besparingen niet tegenhouden.
Geen enkel kapitalistisch crisisbeleid kan Letland uit de ijzeren greep van de banken, grote bedrijven en kapitalistische instellingen halen. Er is een strijd nodig om die greep weg te nemen: het stopzetten van de afbetaling van de leningen, geen geld voor de bankiers, het kwijtschelden van schulden, het einde van de chantage door IMF en EU, voor een arbeidersregering op basis van een socialistisch en democratisch programma.
Lees meer:
- Ons archief over economie