Mexico: opleving van geweld tegen achtergrond economische crisis
Afgelopen donderdag haalde Mexico nog vele journaals met de gewapende overvallen op drie bussen in Chiapas. Onder de gedupeerden/slachtoffers 28 Vlamingen, wat meteen de plotse interesse van de media hier voor de problematiek verklaart. De onwil van de politie is tekenend. De link met de Zapatistische rebellen zwakjes. Mexico kampt al een hele tijd met geweldsproblemen waarvan gewapende overvallen op bussen slechts één van de vormen is. Veel problematischer is het druggerelateerde geweld.
[box type=”shadow” align=”alignright” width=”100″]
[/box]
Ontvoeringen
Kort voor ons vertrek vonden massaprotesten plaats in Mexico Ciudad. Dit tegen het al jaren aanhoudende en ook toenemende geweld, de moorden en ontvoeringen. Onder andere de Zocalo, een groot plein in het historische centrum van Mexico City, stroomde eind september vol met betogers. Velen droegen grote foto’s mee van ontvoerde familieleden en vrienden.
Lang niet alle ontvoeringen zijn opgenomen in de statistieken. Velen durven de ontvoering niet aan te geven. Meermaals werden slachtoffers vermoord nog voor het losgeld werd uitbetaald. Ook zit de schrik voor de politie er dik in. Vaak is zij betrokken bij deze ontvoeringen en ander geweld. Agenten van alle echelons zitten er tot over hun oren mee in. In de eerste negen maanden van dit jaar werden reeds 651 mensen ontvoerd.
Corruptie
Om de corruptie te bestrijden, beloofde de regering-Calderon eind september sociale leningen voor integere agenten. Mochten ze erna toch corrumperen wordt hen de sociale woning ontnomen. Politieagenten zijn in Mexico net als vele anderen onderbetaald. Ze verdienen slechts 600 à 700 euro en hebben het sociaal aanzien van een straatleurder. Maar het is niet enkel een kwestie van geld, agenten werden ook al omgebracht omdat ze hun actieve of passieve medewerking weigerden aan de maffia. Het is dus ook een zaak van lijfbehoud. De corruptie is historisch gegroeid, ze hangt samen met het ontstaan van de Mexicaanse staat. De PRI regeerde meer dan 70 jaar onafgebroken (1929-2000). De politie functioneerde al die tijd in een eenpartijstaat en drukte alle oppositie de kop in.
Straffeloosheid en moorden op journalisten
Mexico staat wereldwijd tiende op de straffeloosheidsindex. Slechts 1% van de geweldsdelicten wordt succesvol vervolgd. Bij moorden op journalisten 14%. Mexico is voor journalisten de gevaarlijkste plaats op aarde, gevaarlijker nog dan het door bezetting en burgeroorlog geteisterde Irak en Afghanistan. De helft van 75 moorden op journalisten de afgelopen twee decennia vond plaats na 2004.
In oktober kreeg de twee jaar oude moord op Brad Will veel aandacht in de Mexicaanse pers. Hij was cameraman voor Indymedia en sympathiseerde met de onderwijsbonden en de linkse coalitie APPO die in Oaxaca de confrontatie aangingen met de regering. Hij werd neergeschoten toen hij de straatgevechten in Santa Luciá del Camino filmde. Minstens 27 mensen lieten het leven bij de repressie die volgde op deze opstand. Recent werden twee leden van APPO gearresteerd in het kader van dit moordonderzoek. De ouders van het slachtoffer antwoordden meteen dat de regering slechts een zondebok zoekt en dat ze weigert de moordenaars in politiemiddens te zoeken. De nationale mensenrechtencommissie en verschillende parlementsleden stellen dat er geen deftige autopsie of ballistisch onderzoek plaatsvonden. Bradd Will zou niet van op 2 maar van op 30 meter afstand neergeschoten zijn. En bij alle onderzoek was dat het uitgangspunt. Ook weigert het gerecht de zaak als een moord op een journalist te behandelen omdat de man reisde met een toeristenvisum.
Druggerelateerde geweld
Het geweld speelt zich vooral af in de noordelijke staten, aan de grens met de VS. De bendes zijn verwikkeld in een gevecht om de controle over de verschillende drugroutes. Maar ook tussen de drugkartels en leger en politie woedt er een ware oorlog. In Juarez schrokken de criminelen er niet voor terug de politie vier hoofden op te sturen. Calderon zette afgelopen zomer 40000 extra manschappen in, tot nu toe met weinig resultaat. Dat is dan ook één van de voornaamste redenen waarom hij nu zo onder vuur ligt en zijn populariteit in vrije val is. Het breed uitsmeren van de zeldzame vangst van een vette vis als Eduardo Arellano Felix zal daar niks aan veranderen.
Op 3 november werd afgeklokt op 58 moorden, het hoogste aantal op 1 dag. Enkele van hen waren agenten. Vorige week stond de teller voor dit jaar op 4.325, een gemiddelde van 12 per dag. In heel vorig jaar waren dat er 2.000. Onder Fox gemiddeld 1.000 per jaar. Bijna de helft komt om in de stad Juarez. Een kleine duizend verdachte politiemannen werden er recent aan de deur gezet. De overblijvers kregen een loonsverhoging van 35% in de hoop hun loyaliteit te kunnen behouden. De leemte werd ingevuld door het leger die de stad nu controleert.
Lange tijd werd gedacht dat er tenminste geen burgers werden getroffen, de nationale feestdag, 15 september, bracht daarin verandering. In Morelia, Michoacan, de staat waar Calderon van afkomstig is, brachten de drugbarons twee bommen tot ontploffing. Mexico is niet langer slechts een transitland, er wordt tegenwoordig ook omgekocht met drugs, het is vandaag ook een belangrijke afzetmarkt. En dat merk je ook in het straatbeeld, de ‘narcotica anonima’s schieten er als paddestoelen uit de grond.
Federale politie onthoofd
In september werd de nummer twee van de federale politie vermoord. Dit ondanks alle voorzorgsmaatregelen. Hij sliep elke nacht op een andere, geheime locatie en had een eigen gewapende escorte, maar werd toch geliquideerd. En dit in Mexico City, waar de regering tot nu toe relatief sterk stond in haar strijd tegen de noordelijke drugkartels.
Op 4 november stortte een vliegtuig neer in een park in Mexico City. Mourino bevond zich onder de doden. Als minister voor binnenlandse zaken was hij verantwoordelijk voor de politie. Volgens sommigen was er kwaad opzet mee gemoeid. Zij verdenken de drugsmaffia. Kort erna diende de nationale politiechef zijn ontslag in. Die lijkt na de uitschakeling van haar top drie zonder leiding te zitten.
Economische crisis
Ook de economische situatie is dramatisch. 8,5 miljoen Mexicanen werken in het buitenland, het gros in de VS. Bijna allen zijn ze laaggeschoold. Nu de recessie zich voortzet, delen ze als eersten in de klappen. Daar ze vaak illegaal werken zijn ze net als uitzendkrachten gemakkelijke slachtoffers. De laatste maanden verloren honderdduizenden hun werk en ze keren massaal terug. Ook het geld dat ze jaarlijks opstuurden naar het thuisfront, miljarden peso’s, valt weg. Dit is een serieuze klap voor de Mexicaanse economie die ook al kampt met een torenhoge inflatie. Volgens een recent rapport van de OESO is de inkomenskloof het grootst in Mexico. Maar dat is stof voor een volgend artikel.