Ook in China schandaal rond slavencondities bij fastfoodbedrijven

Niet enkel bij Quick in het Antwerpse wordt wel eens aan slavencondities gewerkt. Daar bedroegen de uurlonen van het door een onderaannemer tewerkgestelde schoonmaakpersoneel nog 3,3 euro per uur. In China is er nu heel wat te doen rond de lonen bij fastfoodbedrijven als McDonalds of Pizza Hut. Die betalen hun jonge werknemers soms 40% minder dan het reeds erg lage minimumloon…

Vincent Kolo vanuit Peking

In de Chinese staatsmedia verschenen een reeks artikelen over de uitbuiting van arbeiders bij Amerikaanse multinationals in het land. McDonalds beschikt over 670 restaurants en stelt zo’n 50.000 tewerk in China. Kentucky Fried Chicken (KFC) heeft meer dan 1500 restaurants en Pizza Hut (dat deel uitmaakt van hetzelfde concern als KFC) nog eens ruim 200. Samen werken in die restaurants meer dan 100.000 mensen.

Het zuidelijke dagblad New Express kwam naar buiten met verhalen over onderzoeken naar misbruiken door deze bedrijven. Het blad ontdekte dat zowat 80% van de arbeiders in de fastfoodrestaurants deeltijds werken, waarbij dat deeltijds karakter slechts een rookgordijn is om de arbeiders ondermaats te betalen en hen het recht te ontzeggen op geschreven arbeidscontracten, medische verzekering en andere. Beijing Review stelde: “Om geld te verdienen om zichzelf te onderhouden, moeten de studenten lange werkdagen kloppen, soms tot 13 uur per dag.”

Deze krant stelde dat de Chinese arbeidswetgeving bepaalt dat deeltijdse arbeiders gemiddeld niet meer dan 5 uur per dag mogen werken met een maximale wekelijkse arbeidsduur van 30 uur. Zoniet moet de werkgever de arbeider voltijds aannemen en de verantwoordelijkheden dragen die daarmee gepaard gaan.

Het gemiddelde loon voor de deeltijdse medewerkers in een tiental onderzochte McDonalds restaurants in de provincie Guangdong was 4 Yuan per uur (zo’n 50 cent) en een extra toelage van 1,3 Yuan per uur. Het officiële minimumloon in de provincie bedraagt 7,5 Yuan per uur voor deeltijdse arbeiders. (dat is minder dan een dollar per uur)

“Zelfs het zogenaamde minimumloon is belachelijk”, stelde universiteitsstudent Qu Yun aan de website Chinaworker.info. “De meeste mensen weten niet hoeveel het minimum bedraagt. Het werd nooit opgelegd, dus niemand weet er echt van. De regels inzake minimumlonen worden niet toegepast in meer dan 60% van de Chinese werkplaatsen.” Het zijn dus niet alleen de Amerikaanse bedrijven die daar handig gebruik van maken, ook heel wat Chinese bedrijven doen net hetzelfde.

Armoede onder studenten

Studenten van arme families vormen een belangrijk deel van de arbeidskrachten in de fastfoodrestaurants. Deze jongeren en hun ouders zijn afhankelijk van de lage lonen van hun “McJobs” om de kosten voor het hoger onderwijs te betalen. Die kosten zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen naarmate de markthervormingen ook een greep kregen op het onderwijs.

De gemiddelde jaarlijkse kost (inschrijvingsgeld en andere kosten) bedraagt zo’n 10.000 Yuan (1300 dollar) per universiteitsstudent. Dat is zowat een jaarinkomen in de meest ontwikkelde gebieden van het land. Studenten die hun studies zelf moeten betalen, zien zich verplicht om 38 uur per week te werken gedurende alle 52 weken om net het inschrijvingsgeld aan de unief te kunnen betalen. Dat is natuurlijk onmogelijk en veel studenten moeten daarom leningen aangaan waardoor ze op het einde van hun studies heel wat moeten afbetalen.

“Heel wat deeltijdse arbeiders bij McDonalds en KFC werken evenveel uren als voltijdse werknemers, maar krijgen slechts een deeltijds loon en beschikken niet over andere voordelen of sociale zekerheid”, stelde een studente die bij McDonalds werkt aan New Express.

“Ik heb meer dan een jaar bij KFC gewerkt, maar heb nog altijd geen arbeidsovereenkomst”, stelde de student Wu Juan in Bejing Review. “Maar ik durf geen arbeidsovereenkomst te vragen omdat ik me het niet kan permitteren om deze job te verliezen.”

Wat zal de regering doen?

Na de eerste artikels in het blad New Express eind maart trok de situatie bij de fastfoodketens de aandacht van de regering op het provinciaal niveau in Guangdong. Het departement van arbeid en sociale zekerheid in de provincie begon een onderzoek. De resultaten werden reeds gepubliceerd op 10 april. Daarin werd bevestigd dat er inbreuken waren op de Chinese arbeidswetgeving, maar er werd tevens gesteld dat er geen bewijzen waren van inbreuken op de regels rond het minimumloon.

Dit incident zegt veel over hoe het er vandaag in China aan toegaat. De organen van de ‘communistische’ regering steunen meestal de kapitalisten tegen de arbeiders. Enkel als er een grote druk wordt uitgeoefend en de protestacties dreigen te leiden tot een destabilisatie van het regime, komen de autoriteiten tussen om de managers tot toegevingen te dwingen of tot het naleven van de wet.

Cui Huanming, de marketing director van de overkoepelende onderneming van KFC en Pizza Hut, stelde: “De studenten die we aannemen zijn geen voltijdse werkkrachten, maar ook geen deeltijdse. Het is een bijzonder groep van werknemers.” Dergelijke ‘creatieve’ interpretatie van de arbeidswetgeving is jammer genoeg een veel voorkomende praktijk in China.

De provinciale regering weigerde op te treden tegen het bedrijf, maar deed wel beroep op de officiële vakbondsfederatie. Begin april kondigde die federatie aan dat het in de provincie Guangdong een vakbond zou opzetten bij McDonalds. Daarin wou het zowel vertegenwoordigers van de arbeiders als van het management opnemen. De staatsmedia had heel wat aandacht voor die “doorbraak” in de fastfoodsector. Maar de inhoud van de aankondiging geeft reeds aan dat het weinig te maken heeft met echte vakbondsactiviteiten of met het verdedigen van de belangen van de arbeiders.

Geen echte vakbond

De officiële vakbondsfederatie is geen echte onafhankelijke democratisch gecontroleerde vakbond, maar eerder een vleugel van de autoritaire staat. Het heeft een verleden van het tegengaan van stakingen en het steunen van repressie tegen de arbeiders in plaats van voor hen op te komen. De officiële vakbondsvertegenwoordigers hebben vooral oog voor zakelijke opportuniteiten. Ze krijgen vaak in de overheidsbedrijven een voorkeurbehandeling bij het verdelen van aandelen als eerste stap naar een privatisering.

De afgelopen jaren probeerde de vakbondsfederatie haar invloed te vergroten in de snel groeiende private sector die wordt gecontroleerd door buitenlandse bedrijven. Het aantal leden van de vakbondsfederatie daalde immers snel en evenredig met de afbouw van de staatssector. Dit proces was vooral in de jaren 1990 erg snel. Op het congres van 2000 stelde vakbondsvoorzitter Wei Jianxing reeds dat hele vakbondsafdelingen van de kaart waren geveegd.

Voor de vakbondsfederatie en de heersende ‘communistische’ partij stelt dit problemen inzake de controle over een brede ongeorganiseerde laag van arbeiders die steeds meer ongenoegd zijn. De vakbondsfederatie beweert dat het afdelingen heeft opgezet in 60% van de buitenlandse bedrijven die actief zijn in China. “Een goede verhouding tussen de arbeiders en de directie in buitenlandse bedrijven, zal meer buitenlandse investeerders aantrekken”, stelde een vakbondsvertegenwoordiger. (China Daily, 16 mei)

De corporatistische visie van de officiële vakbondsfederatie krijgt zelfs steun van heel wat buitenlandse multinationals. Wal-Mart ging in 2005 reeds akkoord met een vertegenwoordiging in haar Chinese vestigingen. Dat werd gezien als een belangrijke stap voor de vakbondsaanwezigheid in de private sector. Maar in heel wat Chinese bedrijven zien we dat de vakbondsvertegenwoordigers worden aangeduid door de directie. De functie van “delegee” wordt er meestal uitgeoefend door de personeelsmanager…

Hoe zit het met de Chinese kapitalisten?

De vele aandacht rond misbruik in buitenlandse fastfoodketens toont aan dat buitenlandse kapitalisten geen vooruitgang hebben gebracht voor de arbeidscondities en de lonen. Integendeel, ze zijn zelf enthousiast voor het uitbuiten van arbeiders. Deze bedrijven tekenen ‘gedragscodes’ om de kritiek tegen te gaan in eigen land, maar ze zetten hun beleid van harde uitbuiting verder in China en andere lageloonlanden.

De Chinese media is vrij hypocriet als het enkel aandacht heeft voor “buitenlandse” doelwitten zoals McDonalds of KFC. Die bedrijven staan immers niet geïsoleerd. Hun praktijken zijn zowat de standaard in China. Zelfs de relatief geprivilegieerde bedienden krijgen steeds meer te maken met een opdrijven van het werkritme en een afname van de levensstandaard. De krant Beijng Morning Post stelde dat 70% van de bedienden in China meer dan 10 uur per dag werken en geen vakantie hebben. Het blad China Daily stelde op 9 mei nog dat er de voorbije drie jaar een sterke toename was van de klachten inzake overwerkt zijn of slaaptekort door de hoge werkdruk.

Deze omstandigheden maken de noodzaak duidelijk van echte vakbonden in China, wat vandaag niet legaal is. De pogingen van de officiële vakbondsfederatie om zichzelf naar voor te schuiven, zullen de vraag naar echte eigen vakbonden niet stoppen. Heel wat jongeren staan alleen met hun kritieken. Ze hebben de ervaring van de officiële vakbonden reeds gezien en weten dat dit geen stap vooruit betekent. In China komt onze organisatie op voor een nationaal minimumloon van minstens 1500 Yuan, de nationalisatie zonder compensaties vaan alle bedrijven die de arbeidswetgeving breken, echte en strijdbare vakbonden met verkozen vertegenwoordigers, internationale solidariteit.