Wereldwijd werd er opgelucht ademgehaald toen op 9 november bleek dat Obama en niet Mitt Romney de nieuwe president van de VS werd. De Republikeinen hadden velen schrik aangejaagd met een ultrarechtse agenda en een vorm van wereldvreemdheid. Het enthousiasme voor ‘four more years’ Obama ligt echter een heel pak lager dan in 2008. En dat heeft alles te maken met het feit dat Obama de afgelopen vier jaar zich heeft opgesteld als een marionet van Wall Street en de Amerikaanse elite, weliswaar met een progressievere agenda dan die van de Republikeinen.

Artikel door Bart Vandersteene uit de december/januari-editie van ‘De Linkse Socialist’

Van ‘hope’ en ‘change’ naar het ‘minste kwaad’

In vergelijking met 2008 waren er 12 miljoen minder kiezers die effectief stemden. Dat zeg t al veel over het tanende enthousiasme bij de Amerikaanse bevolking. Vier jaar geleden werd voor Obama gestemd als een redder die “hoop” en “verandering” zou brengen. Nu werd hij gezien als het “minste kwaad”. Obama won de verkiezingen ondanks wat hij deed als president. Banken kregen honderden miljarden dollars. Er werd bespaard op sociale diensten en miljoenen gezinnen verloren hun huis. Heel wat antioorlogsactivisten stemden voor Obama, ook al bleef die in tal van landen oorlog voeren. Guantanamo werd ondanks alle beloftes niet gesloten.

Bijna de helft van de bevolking, 146 miljoen Amerikanen, leeft onder of net boven de armoedegrens. Dit aantal steeg onder Obama. Tegelijkertijd werden de rijken nog een pak rijker. In 2010 ging 93% van de inkomensstijging naar de 1% rijksten.

Naar harde besparingen

De crisis heeft al lelijk huisgehouden in de VS, maar het ergste moet nog komen. Serieuze besparingsprogramma’s hebben reeds honderdduizenden werknemers in de openbare diensten en het onderwijs op straat gezet. Ondanks alle besparingen zal het begrotingstekort in 2012 ongeveer 7% van het BBP bedragen.

De federale staat gaf allerhande belastingcadeaus aan de rijken maar durfde de rekening daarvoor niet presenteren aan de bevolking. Ze geeft jaarlijks meer dan 1 triljoen dollar meer uit dan ze inkomsten heeft. Obama zal de komende vier jaar niet langer verstoppertje kunnen spelen. Hij zal overgaan tot belangrijke besparingsprogramma’s en daarmee de agenda van de 1% uitvoeren.

Enkele kleine, eerder symbolische, belastingverhogingen voor de hoogste inkomens zullen de bittere pil moeten vergulden. Maar het zal niet volstaan om een radicalisering, protest op straat en grote sociale bewegingen te vermijden.

Obama als president is toch beter?

De argumenten waarom velen dan toch maar voor Obama stemden, zijn dezelfde als diegene waarmee de Europese sociaaldemocraten telkens opnieuw, weliswaar met tanend succes, naar de verkiezingen trekken. Het centrale argument is de schrik voor het brutale rechtse monster. Zo wil het establishment de keuze bij ons beperken zoals die in de VS, tot een keuze tussen Pepsi en Cola, twee varianten van dezelfde politiek. Het aanvaarden van deze logica zou in Antwerpen betekenen dat we voor Patrick Janssens zouden stemmen om toch maar te vermijden dat De Wever burgemeester wordt. Dit argument wordt alsmaar minder gepikt.

Zoals bij ons zijn er ook in de VS standpunten die een brede steun genieten, maar waar geen van beide grote partijen voor opkomen. Denk maar aan een publieke gezondheidszorg, hogere belastingen voor de rijken, het beperken van de uitgaven voor defensie of een echt programma om jobs te creëren. Maar liefst 72% van de Amerikanen stelde dat ze zouden overwegen om voor een derde partij te stemmen indien deze partij hen zou vertegenwoordigen rond deze thema’s, 22% stelde zeker voor zo’n partij te zullen stemmen. De vakbonden gaven ongeveer 500 miljoen dollar aan de campagne van Obama. Met dit bedrag zou een gigantische campagne kunnen worden gevoerd voor een kandidaat die wel dege- lijk het programma van de vakbonden ondersteunt.

De Democraten vormen het kerkhof voor sociale bewegingen

Alle belangrijke hervormingen in de Amerikaanse geschiedenis werden niet bekomen door de Democraten aan de macht te brengen maar door massabewegingen.

De Democratische Partij vormde steeds een obstakel voor verregaande hervormingen en probeerde bij de eerste kansen daartoe om sociale bewegingen de mond te snoeren. Vergelijk maar eens de regering onder Nixon en die onder Clinton. De Republikein Nixon voerde een beleid dat vandaag als links zou bestempeld worden. Hij voerde maatregelen in om het milieu en de veiligheid op de werkvloer te beschermen. Hij maakte een einde aan de Amerikaanse gevechtsoperaties in Vietnam. Hij breidde de sociale zekerheid uit en legde het einde van de segregatie in publieke scholen op. De Democraat Bill Clinton ontmantelde de sociale zekerheid, gaf de financiële sector vrij spel, ondertekende een anti-holebiwet, weigerde Kyoto te ratificeren,…

Niet dat de corrupte Nixon zo’n goede kerel was in vergelijking met Clinton. Het verschil kwam door het politieke en maatschappelijke klimaat. Nixon stond onder een enorme druk van een groeiende massabeweging. Clinton was president in de jaren ’90 toen het neo- liberalisme door alle klassieke partijen werd omarmd. Zijn beleid en de enorme teleurstelling bij zijn kiezers was de reden bij uitstek waarom Bush in 2000 verkozen werd en acht jaar aan de macht bleef.

De logica van steun aan de kandidaat van het ‘minste kwaad’ leidt vaak tot het inslikken van kritiek op het beleid. Want kritiek zou de president wel eens kunnen verzwakken en het ‘grote kwaad’ aan de macht brengen. Deze logica legt een molensteen rond de nek van alle sociale bewegingen. Daarom pleit onze zusterorganisatie Socialist Alternative voor het samenbrengen van alle krachten die kunnen bouwen aan een van Wallstreet onafhankelijke politieke kracht die de belangen van de 99% verdedigt.

29% voor socialistische kandidaat in Seattle

Kshama Sawant van Socialist Alternative heeft bij de verkiezingen in de staat Washington een historisch resultaat geboekt.

Ze haalde in een kiesdistrict in Seattle 29% van de stemmen in de strijd voor een zetel in het deelstaatparlement. Sawant haalde met een expliciet socialistisch programma meer dan 20.000 stemmen. Dat is het beste resultaat in vele jaren voor een onafhankelijke linkse kandidaat in de VS. Het biedt een basis om verder op te bouwen. Sawant lanceerde na de verkiezingen een oproep aan alle linkse activisten in de stad om in 2013 aan de gemeenteraadsverkiezingen deel te nemen met een linkse lijst, samen met Occupy-activisten, vakbonden en sociale bewegingen. Het resultaat van Sawant is ook een fantastisch antwoord op het argument dat Amerikanen verrechtsen en alles wat naar socialisme ruikt, verafschuwen.

Met een programma tegen elke vorm van besparingen en tegen belastingcadeaus voor de rijken, met de eis voor de nationalisatie van Boeing, Microsoft en Amazon, slaagde Socialist Alternative erin om de ideeën van het democratisch socialisme concreet te maken en te populariseren.

De lokale krant The North Star schreef op 8 november: “Vergis je niet: Sawant en Socialist Alternative hebben geschiedenis geschreven in Seattle.”

Het tweepartijensysteem doorbreken

De andere kandidaten werden in deze verkiezingen weggeblazen door de gigantische geldmachine van de Democraten en de Republikeinen. Jill Stein van de Green Party haalde 400.000 stemmen. De rechtse populist Gary Johnson, kandidaat voor de Libertarian Party, haalde een miljoen stemmen. Net zoals de overwinningen van de Tea Party in 2010, toont het resultaat van Johnson het potentieel voor rechtse populistische ideeën.

Er is een groeiende polarisering in de samenleving. De tegenstellingen tussen de sociale klassen groeien en er is een explosieve wanhoop onder tientallen miljoenen arbeidersgezinnen. Bij gebrek aan een alternatief is er het gevaar dat extreemrechts de komende periode een grotere steun kan krijgen. Maar als er een duidelijke initiatief vanuit de linkerzijde wordt geboden, dan kan de polarisering ook leiden tot een grotere steun voor linkse socialistische oplossingen.