Nederlandse verkiezingen tonen onstabiliteit. Resultaat zal leiden tot scherpere conflicten

Vorige week trokken ook de Nederlanders naar de stembus. Daar wonnen de rechts-liberale VVD en het extreem-liberale en racistische PVV van Geert Wilders. De uitslag toont de enorme onstabiliteit van de Nederlandse politiek: bij een eerste peiling na de val van de regering was VVD nog een grote verliezer, nu werd het de grote winnaar. De PVV kon de hoogste peilingen niet waarmaken. De linkse partij SP kende niet de scherpe afslachting die aanvankelijk werd voorspeld, maar moet toch een pak zetels afleveren.

Analyse door Pieter Brans van Offensief

Op het eerste gezicht lijkt de verkiezingsuitkomst een uitslag voor bezuinigingen en racisme. De VVD is de partij van het keiharde bezuinigen en de PVV, de partij die het meeste zetels won, heeft onmiskenbaar een racistisch randje. Gewone werkende en werkloze mensen krijgen te maken met een enorme botte bijl en het verdelende mes van het racisme. Dat is erg genoeg.

De VVD en de PVV hebben de verkiezingen gewonnen en er komt waarschijnlijk dus een liberale premier, voor het eerst sinds 1918! Maar het zou een vergissing zijn om de verkiezingsuitslag als een totale overwinning van rechts te zien. De winst voor de PVV (15 zetels) en voor de VVD (9) is beroerd, maar je moet daar weer wel de 20 zetels verlies van het CDA van af trekken. De winst voor de rechtse partijen is dan aanzienlijk minder, namelijk 4. Het doel van de verkiezingen was om een stabiele politieke basis te scheppen voor de megabezuinigingen die de elite nodig vond. Dat is niet gelukt. Een rechts kabinet heeft alleen de kleinst mogelijke meerderheid van 76, niet echt een stevige basis. En dan is de PVV waarschijnlijk nog eens een lastige partner.

De PVV is vooral sterk in Limburg en het zuiden van Zuid-Holland. In Limburg zijn er gemeentes waar meer dan 30% op Geert Wilders stemde. Bedenkelijk is ook dat de PVV hoog scoort bij de scholierenverkiezingen, net als de VVD trouwens. De PVV had zichzelf neergezet als anti-establishmentpartij met een aantal ogenschijnlijk linkse standpunten: geen bezuinigingen op de zorg, niet tornen aan het ontslagrecht en de AOW blijft 65 (waarbij het laatste "breekpunt" in een record tempo alweer vergeten is!). Voor de aanhangers van Wilders heeft de crisis als gevolg dat economische vooruitgang steeds verder buiten beeld raakt. Zij hebben niet het idee dat zij zich kunnen verdedigen tegen de hebzucht van de rijken, de banken, het kapitalisme, de werkelijke oorzaken van de crisis. Zij leggen daarom de schuld bij de migranten wat ook nog eens verhindert dat zij in verzet komen met mensen die verkeren in dezelfde omstandigheden.

En natuurlijk had rechts had al gewonnen had voor de verkiezingen: de keuze was er één tussen bezuinigen met racisme (PVV), ouderwets bezuinigen (CDA), voorzichtig bezuinigen (PvdA) en keihard bezuinigen (VVD). Dat laatste wordt leidend…

Dat is ook de verklaring voor de verkiezingsuitslag. Het vreemde is dat na het uitbreken van de financiële crisis er allerlei plannen waren om de vrije markt in te dammen: toezicht op banken, belastingen voor banken en verzekeringsmaatschappijen, het inperken van bonussen, nationalisatie van financiële instellingen enz. Tot op het niveau van de 20 meest machtige landen in de wereld (G-20) is hierover gesproken. Deze hele agenda van hervormingen van het kapitalisme is het raam uit gewerkt. Ervoor in de plaats kwam de conservatieve agenda van bezuinigen als enig alternatief. Als de ‘enige’ weg naar de toekomst een race wordt in wie het hardste kan bezuinigen wordt de winst van de VVD een stuk begrijpelijker.

Eigenlijk is het onvoorstelbaar: het neoliberalisme is de oorzaak van de grootste economische crisis sinds de jaren dertig. Het is niet alleen de oorzaak van de wereldwijde crisis, het heeft er ook geen antwoord op. Het recept van de neoliberalen, de rekening voor de crisis neerleggen bij de gewone werkende en werkloze mensen, bezuinigen en nog eens bezuinigen, leidt met zekerheid tot een tweede economische recessie die misschien nog wel harder aankomt en hardnekkiger is dan de eerste.

Zelfs ondernemers en economen waarschuwen nu al voor de effecten van de keiharde bezuinigingen. Landen als Griekenland, Italië, Spanje en Ierland laten het ook al zien: als je keihard bezuinigt op de staatsuitgaven en de lonen van de arbeiders, gaat niemand zijn geld meer besteden bij de lokale winkeliers of kleine ondernemers. Zelfs de grote zullen het voelen. Dit is precies dezelfde waanzin als in de jaren dertig. Het handhaven van de harde munt (toen de Gulden, nu de Euro) en het doorzetten van draconische bezuinigingen wurgden de economie, in Nederland en in de rest van de wereld.

Nog even hoe de vlag er bij staat: in 2008 brak de bankencrisis uit. Banken die jarenlang gigantische tekorten hadden opgebouwd door handel in wind en oplichting, dreigden massaal failliet te gaan. De enorme Amerikaanse bank Lehman Brothers ging ook echt over de kop. Uit angst voor de ineenstorting van de hele financiële sector steunden overheden banken en verzekeringsbedrijven met duizenden miljarden dollars en Euro’s. Zij namen hun schulden over. Zij willen die enorme bedragen nu bij de burgers gaan halen. Uit angst dat dat niet lukt om al dat geld binnen te halen (Griekenland!) leent nu de financiële sector, die net is gered door de overheden, geen geld meer aan die overheden! Of alleen voor hele hoge tarieven.

Uit angst om hun enorme winsten voor de korte termijn in gevaar te brengen, roepen zij een veel groter gevaar over zich af. Toen de banken omvielen, stonden de overheden achter hen. Maar wie staat er achter de overheden? Het IMF en de EU, andere overheden misschien een beetje omdat risico’s kunnen overslaan, maar de zakken van deze instellingen zijn niet eindeloos gevuld… De ineenstorting van het financiële systeem blijft een reële bedreiging voor de economie, voor het kapitalisme.

Later zullen historici en journalisten deze periode misschien beschrijven als een periode waarin na de neoliberale gekte van de jaren negentig en beginjaren van deze eeuw, de liberale waanzin ongeremd doorsloeg. Men kende de oorzaak van de crisis van 2008 maar besloot politiek dat er nog veel meer van hetzelfde nodig was. De uitwassen van privatiseringen in de gezondheidszorg, onderwijs en overheidstaken werden bestreden met nog meer privatiseringen en uitbestedingen. In plaats van de vrije markt die zo duidelijk had gefaald, koos men voor? Meer vrije markt… en desnoods een racistisch randje.

Is dit krankzinnig? Ja, economisch is dit absurd en een recept voor een tweede recessie. Zoals gezegd, dat is niet de mening van een klein clubje duistere marxisten, maar de mening van de grotere ondernemers en veel economen. Maar ook is het politiek een zelfmoordstrategie. Nu leven verschillende nieuwe regeringen in een overwinningsgloed en dat geldt ook voor de VVD en zijn mogelijke hulpjes in Nederland. Toch is het al heel moeilijk om met deze verkiezingsuitslag zelfs maar een kabinet te vormen. Rechts lukt niet (het CDA staat te zwak). Paars Plus is moeizaam vanwege de combinatie van de VVD met de PvdA. Zo’n combinatie zou binnen de kortste keren onder nog grotere druk komen te verkeren dan het uiteengespatte CDA-PvdA kabinet. En zodra de bezuinigingen worden uitgevoerd, komt er massaal verzet, zoals andere landen hebben laten zien. Een nieuwe coalitieregering onder leiding van de VVD wordt net zoals de zojuist gekozen conservatieve regering in Engeland binnen de kortste keren ongelooflijk impopulair. Natuurlijk hebben ze nog even tijd. Eerst is er nog het WK voetbal, dan de vakantie, maar daarna komt onherroepelijk de grote afrekening.

Is met deze verkiezingsuitslag Nederland plotseling gek geworden? Nee, dat zou een al te makkelijke verklaring zijn. Deze uitslag is er in de eerste plaats omdat de heersende elite er internationaal in is geslaagd de optie hard bezuinigen als het enige alternatief neer te zetten. En als bezuinigen het enige alternatief is, waarom dan niet gestemd op de partij die dit als hardste doet? De partij die belooft dat het na een serie harde ingrepen, pijnlijk (en onontkoombaar, onvermijdelijk, noodzakelijk enz. enz.) weer net zo wordt als voor de crisis?

Het is opmerkelijk dat de VVD zelfs stemmers heeft gekregen bij de lagere inkomensgroepen. Natuurlijk, 80% van de VVD’ers heeft een koophuis en 40% een tweede auto. Maar heel Brabant en ook arbeidersbuurten in de grote steden zijn bij deze verkiezingen naar de VVD gegaan. 13% van de mensen in lagere inkomensgroepen stemden volgens peilingen op de VVD. Koploper bij de laagste inkomens blijft de PVV met 19% aanhang. Deze mensen voelen zich massaal door de overheid en sociaal democraten in de steek gelaten. Voor hen zijn die vaak ook dezelfde dingen.

De SP en zeker ook Emile Roemer hebben hun best gedaan, maar de SP heeft niet in het gat kunnen stappen. De SP had van alle partijen veruit het beste programma voor de gewone man en vrouw. Maar op straat was het niet makkelijk mensen daarvan te overtuigen. Dat had twee oorzaken. De eerste was dat het programma net als alle andere spreekt over flinke bezuinigingen. In het geval van de SP vaak op nutteloze dingen zoals de JSF en het management in de zorg, maar het SP programma leek daarmee ongewild de indruk te geven dat het de partij aansloot bij de rijen van bezuinigende partijen.

De tweede en belangrijker oorzaak was de kwestie van een linkse coalitie. Nu snapt iedereen wel dat de SP met 15 zetels niet alleen kan regeren. Maar de oproepen aan partijen met neoliberale partijen zoals GroenLinks en de PvdA om een ‘linkse’ coalitie te vormen, roept het idee op dat de SP eigenlijk ongeveer hetzelfde voor ogen heeft. En als mensen denken dat partijen toch ongeveer hetzelfde willen, stemmen ze vaak op de grootste. Wij zijn niet in principe tegen coalities. Een partij kan heel goed een coalitie met een andere partij aangaan voor een bepaald doel, zoals het handhaven van de pensioenleeftijd op 65 of het behoud van de WW en het ontslagrecht. Dan ligt de zaak duidelijk. Maar een vaag samenwerkingsverband roept twijfels op over waar de partij voor staat. En dat kost stemmen.

Roemer heeft veel van zijn onmogelijke taak (een dreiging van een verlies van meer dan de helft van de zetels in de kamer) verricht en vaak op een charmante manier. In de toekomst zullen zijn talenten nog hard nodig zijn om de SP als oppositiepartij over het voetlicht te krijgen. De SP is een blijft de enige partij met het potentieel om een brede arbeiderspartij te worden. Het verzet tegen de bezuinigingen in de komende periode is daarvoor de basis. Als de SP erin slaagt om de politieke stem van dat verzet te worden, kan de partij met gemak terugkomen op 25 en meer zetels.

En natuurlijk: de FNV-leiding reed de SP vlak voor de verkiezingen nog eens flink in de wielen door verrassend vanuit de achterkamertjes van de Sociaal Economische Raad (SER) nog een AOW-akkoord te toveren waarmee de neoliberale partijen bevestigd werden in hun streven naar een hogere AOW –leeftijd, het verzet van de eigen achterban voor de zoveelste maal negerend. In de komende periode is vooral een strijdbare vakbeweging nodig en die zien we niet in de AOW-kwestie. Keer op keer probeert de leiding met de ondernemers tot een slap compromis te komen.

De vakbeweging heeft als taak om het brede verzet dat in de komende periode tegen de bezuinigingspolitiek zal ontstaan, vorm te geven en te bundelen. De aanzetten zijn er: organising (het werk onder schoonmakers en andere laagst betaalden) is een voorbeeld van hoe de vakbeweging ook kan functioneren. In de AbvaKabo is er oppositie ontstaan tegen het al te gewillige hoofdbestuur dat de vakbond meer als een ANWB voor werknemers ziet met als gevolg dat nu 9 van de 15 hoofdbestuursleden zijn vervangen door linkse leden. In 2004 was het al mogelijk om 300.000 mensen op de been te brengen tegen het kabinetsbeleid!

De komende periode wordt een tijd van conflicten en strijd. Er zullen een groot aantal maatschappelijke kwesties zijn, zoals werkloosheid, armoede, problemen in de zorg en onderwijs. Het komende kabinet zal deze problemen niet kunnen oplossen, alleen verergen door het bezuinigingsbeleid. Het uitvoeren van de bezuinigingen zal leiden tot verzet en de opkomst van verzet zal de samenleving politiek veranderen. Het huidige kabinet o.l.v. waarschijnlijk de VVD zit er echter dan met een stevige parlementaire meerderheid. Er zal veel verzet nodig zijn om het af te stoppen, maar het is nodig! Laat de rijken de rekening van de crisis betalen!