Fascistisch offensief in Griekenland
Samenleving in verval
Athene, september 2012. Een vrouw van begin de dertig vergezeld door haar twee jonge kinderen is aan het bedelen in Odos Athinas in het centrum van Athene. Aan hun kledij en huid te zien, hebben ze pas recent hun huis verloren. Dit gezin is een van de vele slachtoffers van het verval van de Griekse samenleving.
De dieper wordende crisis van het kapitalisme raakt de volledige Griekse arbeidersklasse (ook wel de 99% genoemd). De besparingsmaatregelen die door de trojka worden opgelegd, leiden tot een enorme verarming en veroordelen Griekenland tot derde wereld toestanden: honger, dakloosheid en een enorme werkloosheid blijven aangroeien. De ouderen, mensen met een beperking en de migranten worden het hardste geraakt. Ondertussen eist de trojka een nieuwe reeks besparingsmaatregelen voor een bedrag van 11,5 miljard euro. Het gaat om het schrappen van de achturendag zodat werkgevers hun personeel tot 78 uur per week kunnen laten werken, de verhoging van de pensioenleeftijd van 65 naar 67 jaar, de invoering van een werkweek van zes dagen en het verder vereenvoudigen van de ontslagregels.
Polarisatie
De twee traditionele partijen, Nea Demokratia (ND) en PASOK, zijn niet in staat om daarop te antwoorden en ze aanvaarden de besparingslogica. Als gevolg hiervan blijven ze steun verliezen. De Grieken zoeken wanhopig naar een uitweg, wat hen in de richting van meer radicale ideeën duwt.
Dit bleek erg duidelijk bij de verkiezingen van juni laatstleden die schokgolven doorheen Europa veroorzaakten. De stemresultaten voor de twee traditionele partijen verschrompelde van 77,40% in 2009 tot nu nog 41,94%. Het radicaal-linkse Syriza klom in dezelfde periode spectaculair van 4,70% tot 26,89%. Voor het eerst sinds de val van de dictatuur in 1974 kwam er een openlijk fascistische partij in het parlement, Gouden Dageraad ging van 0,29% naar 6,92%. Deze polarisatie gebeurde ondanks de dreiging van totale chaos als de gevestigde partijen de macht verloren.
Het proces van polarisatie met een radicale linkerzijde en een radicale rechterzijde toont de noodzaak van een geloofwaardig democratisch radicaal-links alternatief en de verantwoordelijkheden voor de linkerzijde. Als de radicale linkerzijde onvoldoende in staat is om correcte antwoorden te bieden op de huidige situatie, dan kan de radicale rechterzijde verder groeien.
Fascisme
Het fascisme is een autoritaire ideologie die een dictatuur wil vestigen, iedere vorm van arbeidersorganisatie wil breken en de volledige controle wil verwerven over het sociale leven en over sociale en culturele organisaties. Om dit te bereiken en te behouden, wordt beroep gedaan op machtsvertoon en openlijk geweld. Het fascisme ontkent de klassentegenstellingen van het kapitalisme en komt op voor een extreem nationalisme binnen een kapitalistische context.
Alle kenmerken van het fascisme zijn aanwezig in Gouden Dageraad. De uitingsvormen wijzen er al op. Zowel de vlag als het logo van de partij omvatten een logo dat erg sterk op een swastika lijkt. De vlag is duidelijk verwant aan de propaganda van Hitlers’ nazipartij. De militanten dragen in ware militiestijl zwarte kledij en laarzen. Op meetings roepen ze slogans als “Heil Gouden Dageraad” en er wordt ook al eens een Hitlergroet gebracht door de leden.
Toenemend geweld
Het aantal aanvallen op migranten in Griekenland neemt toe. De geweldenaars gebruiken steeds meer ijzeren staven, messen en boksbeugels. Dat leidt tot meer verwondingen. Tussen midden februari en midden augustus waren er 500 gevallen van racistisch geweld. Er werd benzine gebruikt om een kapperszaak van een migrant in brand te steken. Onder de aanvallers waren er soms ook jongeren van amper 17 jaar. Een migrant overleed als gevolg van een aanval.
Gouden Dageraad gebruikt steeds meer geweld tegen politieke tegenstanders en migranten. Dat bleek duidelijk toen parlementslid Kasidiaris een vrouwelijke verkozene van de communistische KKE sloeg tijdens een talkshow die elf dagen voor de verkiezingen live op televisie kwam. Dit geweld droeg bij tot het succes van de partij dat op zijn beurt het zelfvertrouwen van Gouden Dageraad versterkt.
Enkele dagen na de verkiezingen van juni was er een aanval in het metrostation Attika. Het geweld werd door een getuige gefilmd en er werden heel wat van de ongeveer 25 aanvallers geïdentificeerd en opgepakt. Verschillende aanvallers waren lid van Gouden Dageraad. Ze werden vrijgelaten onder het voorwendsel dat het slachtoffer hen niet kon identificeren. Dit zet natuurlijk aan tot nog meer geweld.
Op vrijdag 5 september ging een eenheid van ongeveer 40 leden van Gouden Dageraad die allen in het zwart gekleed waren en Griekse vlaggen meedroegen over tot een aanval in ware militiestijl. Marktkramen van migranten op een festival werden aangevallen en vernietigd. Nadien marcheerde de militie trots weg. Er waren tal van omstaanders die de aanval zagen gebeuren. De politie kwam niet tussen. De partij publiceerde op haar website zelfs een verslag van de aanval. Daarin verklaarde parlementslid Germenis, die aan de aanval deelnam, dat de migranten Griekse jobs afnemen en dat Gouden Dageraad gelijkaardige acties zal ondernemen indien de Griekse staat het niet doet. Deze aankondiging werd drie dagen later op de site van Gouden Dageraad bevestigd met een verslag van een andere aanval door een eenheid onder leiding van parlementslid Barbarousis. Omdat er niet op wordt geantwoord door de arbeidersbeweging en al evenmin door de staat, halen de fascisten hiermee overwinningen en vergroten ze hun actieterrein.
Het domineren van de straten met hun milities, waar ze nu al toe overgaan, is in combinatie met geweld een integraal onderdeel van hun tactieken. Er wordt een angstklimaat gecreëerd onder de migranten die nergens heen kunnen.
Een volgende kwalitatieve stap is dat niet alleen migranten maar ook arbeidersorganisaties, zoals piketten of betogingen, aangevallen worden. Leden van Gouden Dageraad zijn al opgemerkt als toeschouwers van betogingen om na te gaan wat er aan de andere kant gebeurt.
Steun neemt toe
Ondertussen neemt de steun voor Gouden Dageraad en de methoden van deze partij toe. In recente peilingen staat de partij op 12%.
Om de steun onder de Griekse bevolking verder op te drijven, organiseert Gouden Dageraad sociale diensten. De partij deelt gratis Grieks voedsel uit aan wie voldoende Grieks is. Er zijn bloedinzamelingen voor Grieken en militanten doen vrijwillig mee met de brandweer.
Bovendien neemt Gouden Dageraad – in woorden althans – een duidelijk standpunt in tegen de buitenlandse speculanten. Dat element werd benadrukt door partijleider Michaloliakos in zijn toespraak na de verkiezingen van juni. De afkeer tegenover de speculanten wordt breed gedragen in de Griekse samenleving. Gouden Dageraad probeert de kwestie van de structurele crisis van het kapitalisme en de klassentegenstellingen in nationalistisch vaarwater te drijven.
Wanhoop duwt groeiende lagen van de samenleving in de armen van Gouden Dageraad dat een gemakkelijke boodschap brengt met de stelling dat enkel een sterke en autoritaire staat een oplossing kan bieden en dat geweld nodig is om dat te bereiken. Alles en iedereen die niet Grieks is, wordt een potentiële zondebok.
Deze methoden vormen een scherpe breuk met hoe de traditionele partijen aan politiek doen en ook met de wijze waarop de linkse partijen KKE en Syriza opkomen.
De Griekse staat is niet in staat om met de kwestie van de migratie om te gaan in een samenleving die gekenmerkt wordt door groter wordende spanningen. De staat laat de fascistische troepen van Gouden Dageraad maar doen. Dat is erg gevaarlijk, mogelijk zullen de fascisten zich op deze manier versterken waardoor de situatie volledig uit de hand loopt en ze zelf de macht kunnen grijpen.
In Athene kon ik op een stand op het Syntagmaplein de krant van Gouden Dageraad kopen, het lag er naast de andere kranten. Op de voorpagina wordt opgeroepen tot staatsterreur, de ideeën en methoden van Gouden Dageraad worden niet verstopt in de krant. Dat kan omdat er een zekere steun voor is in de Griekse samenleving.
Links in het defensief
De afgelopen jaren was er massaal protest tegen het besparingsbeleid. In oktober vorig jaar leidde dit tot een 48-urenstaking waarmee het land volledig werd plat gelegd. Ondanks deze intensieve strijd was de arbeidersklasse echter niet in staat om de aanhoudende en opeenvolgende besparingsplannen te stoppen.
In een volgende fase keken velen uit naar de verkiezingen en Syriza in het bijzonder om tot verandering te komen. Dat was tevergeefs, er kwam opnieuw een besparingsregering.
De desillusie die hieruit voortkomt, laat onder de minst klassenbewuste lagen ruimte voor fascistische ideeën en methoden. Er zijn nog betogingen en stakingen, maar door het gebrek aan perspectieven voor deze acties zijn het eerder begrafenisstoeten.
Beperkingen van Syriza
Syriza steunt de stakingen en betogingen, maar het speelt geen voortrekkersrol. De partij besluit slechts tot deelname eens de acties georganiseerd zijn. Syriza is momenteel de kracht die het beste geplaatst is om perspectieven voor de strijd naar voor te schuiven op basis van duidelijke eisen en een plan om die eisen ook effectief af te dwingen. Maar in de plaats daarvan zien we een partij die regelmatig van standpunt verandert en bovendien erg vaag is over hoe het zaken wil bekomen.
Syriza is haar eisen aan het matigen. Er wordt niet langer geëist dat de regering van ND en PASOK zou verdwijnen, het volstaat voor de leiding van Syriza blijkbaar als deze regering de besparingsmaatregelen van de trojka niet doorvoert. Op een ogenblik dat deze partijen erg snel hun steun verliezen omdat ze al voor miljarden aan besparingen hebben doorgevoerd, oefent de eis van Syriza niet bepaald veel aantrekkingskracht uit. Het leidt zelfs tot afkeer onder diegenen die wanhopig naar een uitweg zoeken.
Er werden door Syriza geen initiatieven genomen om lokale activiteiten en een dynamiek tot stand te brengen waarmee nieuwe mensen kunnen aangetrokken worden. Griekenland telt heel veel migranten, maar Syriza biedt geen antwoorden op de kwestie van migratie wat ruimte laat voor racisme.
De druk van de linkerzijde op de leiding van Syriza neemt af omwille van een verlaagd bewustzijn en een verzwakking van de strijdbaarheid in de samenleving. De ineenstorting van PASOK en het snelle succes van Syriza hebben bovendien geleid tot een instroom van opportunistische en bureaucratische elementen die de rechterzijde binnen de partij versterken.
De partij neemt ook geen initiatieven tegen de verdere escalatie van het fascisme in Griekenland, ook al zijn er verslagen van aanvallen op leden van Syriza en op een kantoor van de KKE. De leiding van Syriza lijkt de dreiging van Gouden Dageraad voor de Griekse arbeidersklasse en voor zichzelf niet te erkennen.
Syriza heeft een momentum laten voorbij gaan. De hoop en de verwachtingen in de partij nemen af en kunnen leiden tot een verzwakking van de steun voor Syriza. Als de middenklassen die tot voor kort naar de linkerzijde keken nu steeds meer open staan voor de radicale rechterzijde, dan wordt dit proces nog versneld. In de laatste peilingen is de steun voor Syriza al afgenomen van 27% tot 24%.
Conclusie
De situatie in Griekenland wordt met een onwaarschijnlijk ritme slechter. De stoutmoedigheid van de fascisten neemt met de dag toe, ook de steun voor Gouden Dageraad stijgt. De fascisten proberen hun actieterrein stelselmatig uit te breiden en treden steeds hardhandiger op, wat getolereerd wordt door de Griekse regering. Gouden Dageraad heeft zich hier jarenlang ideologisch en organisatorisch op voorbereid. Dat verklaart waarom de partij zo snel en in zo’n mate het initiatief in handen kan nemen.
De linkerzijde zit momenteel in het defensief en is niet in staat om duidelijke antwoorden te bieden op de economische ineenstorting en de daaruit voortkomende groei van het fascisme. Dit betekent echter niet dat we een fascistisch regime voor de deur staat. Het bewustzijn en de strijdbaarheid in een samenleving kennen opgaande en neergaande fasen. Er zullen zich nieuwe mogelijkheden voordoen. Daarbij wordt het uitkijken naar de rol van Syriza. Zal de partij zich kunnen omvormen tot een echt instrument van de arbeidersklasse? Zal de rechterzijde binnen de partij het laken naar zich toe trekken? Komen er afsplitsingen? Zullen er nieuwe initiatieven buiten Syriza ontwikkelen?
Wat wel al kan voorspeld worden, is dat het resultaat in Griekenland verregaande gevolgen zal hebben op de rest van Europa en daarbuiten. De arbeidersklasse in andere landen moet niet alleen de situatie volgen en lessen trekken uit wat in Griekenland gebeurt. Ze moet ook beseffen dat het in haar eigen belang is om zoveel mogelijk steun te geven aan de Griekse arbeiders. De erger wordende economische situatie op wereldvlak zal elders tot gelijkaardige uitdagingen leiden. De nederlagen en overwinningen in Griekenland zullen een grote impact hebben op de ontwikkelingen in andere landen.
Het is hoog tijd om de strijd te organiseren in Griekenland. Dat is niet alleen noodzakelijk om komaf te maken aan de kapitalistische logica van verarming, maar ook om de fascistische dreiging te stoppen.