Explosieve situatie in Pakistan

De afgelopen dagen kwamen er opnieuw angstaanjagende berichten uit Pakistan. De Taliban maakte duidelijk dat het om het even waar in het land kan toeslaan. Om die stelling kracht bij te zetten, werd een gijzelingsactie opgezet in het militaire bastion Rawalpindi. Bij aanslagen zijn er sinds maandag reeds 125 mensen omgekomen. De vrees voor een militair offensief heeft geleid tot een massale vluchtelingenstroom uit Zuid-Waziristan.

De afgelopen weken probeerde het Pakistaanse regime de indruk te wekken dat het stappen vooruit zette in de strijd tegen de fundamentalistische Taliban. In de Swat-vallei werd eerder dit jaar een massale militaire operatie opgezet om een einde te maken aan het lokale Taliban-bewind. Het kopstuk van de Pakistaanse Taliban, Baitullah Mehsud, kwam om het leven en er was enige discussie over zijn opvolging die uiteindelijk werd opgenomen door Hakeemullah Mehsud.

De illusie van vooruitgang in de strijd tegen de Taliban is deze week wel fameus doorprikt. Door een gijzelingsactie op te zetten in Rawalpindi, de zusterstad van de hoofdstad Islamabad (dat naast Rawalpindi werd gebouwd om de centrale administratieve diensten van het land te huisvesten), heeft de Taliban aangetoond dat het overal kan toeslaan. Rawalpindi is het militaire bastion van het land. Als Islamabad de administratieve hoofdstad van Pakistan is, dan is Rawalpindi de militaire hoofdstad. Ondanks de grote concentratie van militairen (en de aanwezigheid van de militaire top) in de stad, vond net hier een aanval plaats. De boodschap was duidelijk: de Taliban heeft niets aan slagkracht ingeboet en kan overal toeslaan. Dus ook waar het Pakistaanse regime de controle op haar atoomwapens uitoefent.

Naast deze aanval waren er tal van aanslagen waarbij deze week alleen 125 mensen omkwamen. De Engelstalige krant Dawn schrijft hierover in haar editoriaal: “Het worst-case scenario voor Pakistan – een aanhoudende onveiligheid met militanten die bloedige aanvallen uitvoeren op de centrale peilers van de staat – is niet langer een risico waar de markten en de Westerse beleidsmakers zich zorgen over moeten maken. Het scenario is er immers al.” Al voegt de krant er terecht aan toe dat het feit dat de Taliban zo hard kan toeslaan, niet betekent dat het zomaar een overwinning kan boeken. Toch wordt gesteld dat de aanslagen ertoe kunnen leiden dat het land onbestuurbaar wordt en volledig ondergedompeld wordt in chaos.

Onder de bevolking is er amper steun voor de Taliban. De steun voor deze fundamentalisten is beperkt tot de Noordwestelijke Grensprovincie, maar ook daar is er verzet. Het grootste probleem is evenwel het gebrek aan een alternatief op de traditionele partijen, het leger en de fundamentalisten.

De samenwerking tussen het regime en het VS-imperialisme maakt het de fundamentalisten makkelijker, de afkeer tegenover het VS-imperialisme is onder brede lagen van de bevolking immers groter dan de afkeer tegenover de fundamentalisten. Iedere peiling toont opnieuw aan dat een meerderheid van de bevolking in de VS een grotere bedreiging ziet dan in de Taliban. Dit maakt het voor het Pakistaanse regime moeilijker om operaties op te zetten tegen de Taliban. Enerzijds is er een enorme druk vanuit de VS om dit te doen, anderzijds wordt het door de eigen bevolking gezien als medeplichtigheid met de VS in de bloedige oorlog die in Afghanistan en nu ook steeds meer in Pakistan wordt uitgevochten.

De eerdere operatie in de Swatvallei, waarbij tienduizenden Paksitaanse troepen werden ingezet en waarbij tot twee miljoen mensen op de vlucht sloegen, heeft niet geleid tot stabiliteit en vrede. Deze week nog waren er diverse bloedige aanslagen in de buurt van de Swatvallei. De omvang van de operatie stond overigens niet in verhouding tot de relatief weinige media-aandacht voor deze oorlog bij ons.

Ondanks het falen van de operatie in Swat, wil het Pakistaanse regime een zelfde militaire operatie opzetten in Zuid-Waziristan. De aanval op het legerhoofdkwartier in Rawalpindi vergroot de kansen op een dergelijke militaire operatie, ook al is de kans op succes beperkt. De fundamentalisten kunnen immers probleemloos hun actieterrein verleggen. En bovendien zal het Pakistaanse regime er niet in slagen om een stabiel alternatief te bieden in de door oorlog en armoede getekende Noord-Westelijke Grensprovincie.

Het Pakistaanse regime probeert voorafgaand aan een militair offensief in Zuid-Waziristan de steun te krijgen van fundamentalisten in Noord-Waziristan. Het versterken van rivaliteit tussen verschillende fracties is een essentieel onderdeel van de Pakistaanse militaire strategie (naast blokkades en luchtaanvallen op de bastions van Mehsud). Dat deze oude verdeel-en-heers strategie kan leiden tot een verdere escalatie van geweld, is voor het regime geen probleem. De alliantie die werd gesloten met krijgsheren als Hafiz Gul Bahadur en Maulvi Nazir uit Zuid-Waziristan is gedoemd om tijdelijk te zijn en zal uiteindelijk als een boemerang terug in het gezicht van het regime terechtkomen. Het idee van een “goede Taliban” versus een “slechte Taliban” is een illusie.

De oorlogsdreiging heeft nu reeds geleid tot meer dan 90.000 vluchtelingen uit Zuid-Waziristan. Dat aantal zal enkel nog verder oplopen naarmate de luchtaanvallen effectief beginnen plaats te vinden. Deze vluchtelingen trekken naar naburige steden in de Noordwestelijke Grensprovincie. Dit kan opnieuw leiden tot een humanitaire ramp, net zoals bij de twee miljoen vluchtelingen uit de Swatvallei eerder dit jaar. Het gebrek aan enige georganiseerde opvang zorgde ervoor dat een meerderheid nog liever terugkeerde naar het oorlogsgebied dan te creperen in kampen.

Op kapitalistische basis is er geen uitweg en zal het imperialistische spel steeds opnieuw mogelijkheden bieden voor de opkomst van fundamentalistische stromingen. De enige kracht die dat kan vermijden, is niet het Pakistaanse regime of de partijen die er de macht uitmaken (zoals de PPP), maar wel de arbeidersbeweging. Die arbeidersbeweging heeft in de jaren 1980 en 1990 zware klappen gekregen door de repressie onder militaire regimes en het ideologische offensief van de neoliberalen na de val van de Muur. Maar de eerste elementen van heropbouw van de arbeidersbeweging in Pakistan zijn wel degelijk aanwezig. Dat is van cruciaal belang om uit de spiraal van geweld, armoede en oorlog te geraken en dat zowel in Pakistan als Afghanistan.

Een kaart van de regio

Hieronder vind je een kaart van de Noordwestelijke Grensprovincie en de stammengebieden (FATA – Federaal bestuurde stammengebieden).