Portugese regering ligt terug in de touwen
Nood aan massale actie om rotte coalitie te vervangen door arbeidersalternatief
De afgelopen dagen is Portugal opnieuw ondergedompeld in wat wellicht de diepste en meest wanhopige episode van de politieke onrust is sinds het begin van de economische crisis en de tussenkomst van de trojka meer dan twee jaar geleden. De voorbije week zat het land virtueel zonder regering en de heersende klasse lijkt er nu pas in te slagen om een ‘oplossing’ te verzinnen.
Deze ‘oplossing’ zal net als alle voorgaande van tijdelijke aard zijn en het zal geen basis vormen voor een stabiele en functionerende regering.
Geen enkele regering is in staat om de eisen van de trojka en de kapitalistische elite in te vullen en dus een frontale aanval tegen de arbeiders en armen aan te gaan zonder de stabiliteit te doorbreken. De sociale problemen en de explosies zitten immers in dit beleid ingebakken.
Het is aan de arbeiders en jongeren om zich te mobiliseren en te organiseren in de strijd voor een alternatief, waarbij de regering een finale slag wordt toegebracht en wordt vermeden dat er een nieuwe ‘oplossing’ komt gebaseerd op besparingen en collectieve verarming.
Algemene staking
Op 27 juni was er een sterke algemene staking die de economie voor de vijfde keer op minder dan drie jaar tijd plat legde. Het was de vierde algemene staking tegen de rechtse coalitieregering die twee jaar aan de macht is. De regering is samengesteld uit de PSD (traditionele rechtse partij) en de CDS (een kleine rechtse christendemocratische partij).
De staking was een hoogtepunt van de hernieuwde golf van militante strijd. De afgelopen weken en maanden waren er tal van stakingsacties, onder meer door de dokwerkers, postpersoneel, leraars en gezondheidspersoneel.
Op 2 maart was er een van de grootste massamobilisaties sinds de Portugese revolutie van 1974. Er waren op 25 mei opnieuw tienduizenden betogers.
De algemene staking van eind juni was de eerste die expliciet tegen de regering was gericht. De grootste vakbondsfederatie, de CGTP, stelde dat de staking opkwam voor de val van de regering en de eis van nieuwe verkiezingen.
De acties en mobilisaties worden steeds meer gekenmerkt door de consensus dat het doelwit van het tegenoffensief van de arbeiders verder moet gaan dan een bepaalde aanval of een bepaalde sector.
De Portugese arbeiders en jongeren willen een einde maken aan het volledige besparingsbeleid, een beleid waar de regering als marionet van de trojka symbool voor staat. Dit is een uitdrukking van een toenemende besef dat de strijd tegen besparingsbeleid en het sociale verval een politieke strijd is en een kwestie van de regering is.
Het anti-regeringskarakter van de algemene staking en vooral de eis van de CGTP dat de regering weg moet, is van belang. Een massale algemene staking die openlijk oproept tot het ontslag van een kapitalistische regering is ongezien in de Europese context, ook al waren er tal van algemene stakingen sinds het begin van de crisis. Het geeft aan dat er ook in Europa een element van de revolutionaire vastberadenheid die de opstanden in Noord-Afrika en het Midden-Oosten kenmerkte.
Er moet echter nog veel gebeuren om van het abstracte standpunt van de CGTP te gaan naar een beweging en concrete strategie die in staat is om de regering en de trojka effectief aan de kant te schuiven.
Ontslag van ministers
De rol van de algemene staking in het uitlokken en versterken van de regeringscrisis is evident. Minder dan 48 uur na de staking nam de gehate minister van Financiën, Victor Gaspar, ontslag. Hij werd gezien als verantwoordelijke voor de ergste besparingsmaatregelen en zijn ontslag hing al enige tijd in de lucht. Bij zijn ontslag stelde hij dat de voorwaarden voor het doorvoeren van de regeringsmaatregelen niet aanwezig zijn.
Het gaat daarbij deels om economische voorwaarden aangezien de economie onder druk van het besparingsbeleid blijft krimpen. Maar dat is niet het volledige verhaal.
De voorwaarden om tot een stabiel bewind onder leiding van figuren als Gaspar of premier Passos Coelho te komen, zijn evenmin aanwezig omwille van de fundamentele kenmerken van het kapitalisme. Het is uiteindelijk onmogelijk om de heersende klasse tevreden te stellen zonder een harde aanval uit te voeren op de meerderheid van de bevolking, de werkende klasse. En uiteindelijk zijn de politici technisch gezien afhankelijk van hun stemmen om in het parlement en de regering verkozen te geraken.
Op deze basis worden regeringen vaak snel gehaat en worden ze sneller met electorale afstraffingen geconfronteerd wat ook leidt tot verdeeldheid, afsplitsingen en overloperij.
Dit is dagelijkse kost in landen als Portugal, Spanje, Griekenland, Ierland en andere landen die in het epicentrum van de crisis en het verzet staan. Het is in essentie een uitdrukking van de vrees van de heersers voor de onvermijdelijke opstand van onderuit. En hoe kan die vrees beter aangewakkerd worden dan met een algemene staking waaraan meer dan 80% van de werkenden deelnemen? Dat was de context van het ontslag van Gaspar.
Dat ontslag zette de sluisdeuren open. Minister van Buitenlandse Zaken Paolo Portas, partijleider van CDS, nam eveneens ontslag. Hij deed dat na een lange en cynische poging om zichzelf voor te stellen als een oppositiekracht van ‘binnenuit’ die de omvang van de aanvallen van de regering op gepensioneerden en werklozen wilde beperken.
Het ontslag van Portas lijkt de coalitie volledig uit elkaar te scheuren. De twee andere CDS-ministers kondigden aan dat ze eveneens ontslag willen nemen. De internationale banken publiceerden berichten voor investeerders waarin werd voorspeld dat de regering binnen de 48 uur zou vallen.
De afwezigheid van een finale slag door de arbeidersbeweging maakte echter dat de regering kon standhouden. Portas en de CDS traden opnieuw tot de regering toe in ruil voor extra gewicht binnen de regering, zo wordt Portas zelf vice-premier.
De strijd tot de logische conclusies voeren
Een vastberaden vakbondsleiding zou gemobiliseerd hebben om de regering effectief ten val te brengen. Bij gebrek aan een strijdbare leiding die oproept tot onmiddellijke algemene stakingen, bezettingen en massale betogingen, ontwikkelde de situatie op eenzelfde manier als eerder het geval was in Portugal.
Bij alle grote mobilisaties de afgelopen jaren – met vijf algemene stakingen en nooit geziene massabetogingen op 12 maart en 12 september 2012 – heeft de regering gewankeld. Maar zonder continuïteit en een opbouwend actieplan, kwam het nooit tot het laatste duwtje dat nodig was om de regering ten val te brengen. Hierdoor kon de regering zich telkens opnieuw stabiliseren.
Als de algemene staking van 27 juni gevolgd zou zijn door een 48-urenstaking met massabetogingen (zoals Socialismo Revolucionario voorstelde) zou dit een nieuwe stap gevormd hebben in de strijd om de regering ten val te brengen.
De CGTP-leiding hield het echter op een kleine meeting voor het presidentieel paleis. Zonder de hittegolf zou die meeting wellicht groter geweest zijn. Maar die meeting kwam er pas toen de regering al tot een nieuw akkoord was gekomen. De strijd voor een andere strijdbare strategie moet opgevoerd worden in de arbeidersbeweging!
Maar de discussie moet ook verder gaan dan de eis van de val van de regering. De ‘Socialistische Partij’ die vandaag in de peilingen wint, is dezelfde partij die het memorandum van de trojka ondertekende en de partij wil alle aangegane beloften nakomen. Een zogenaamde ‘paleisoplossing’ met een tussenkomst van de president om een regering van ‘nationale eenheid’ te vormen, zou evenmin een gunstig alternatief zijn.
De sleutel tot verandering ligt bij het potentieel van de massapartijen ter linkerzijde, het Linkse Blok en de Communistische Partijen die samen meer dan 20% halen in alle peilingen. Een eenheidsfront van deze partijen in samenspraak met de vakbonden en sociale bewegingen zou de kwestie van een arbeidersregering met een beleid die de belangen van de meerderheid van de bevolking verdedigt op de agenda plaatsen.
Om zover te geraken, moet de linkerzijde een revolutionair socialistisch beleid aannemen. Dat is de enige manier om te breken met de dodelijke spiraal van economische depressie en miserie zoals die vandaag door de trojka worden opgelegd.