Margaret Thatcher. Bij het overlijden van een pionier van het neoliberalisme

Het kan vreemd lijken dat de dood van een politica in Groot-Brittannië leidt tot straatfeesten en uitgelaten reacties van mensen die de overledene massaal de hel toewensen. Het is tekenend dat Margaret Thatcher lof krijgt van de gevestigde politici, maar diep gehaat werd door al wie het slachtoffer werd van haar beleid. Hoe kijken linkse socialisten naar de politieke erfenis van Thatcher?

Artikel door Michael B (Gent) uit de mei-editie van ‘De Linkse Socialist’. Lees ook: Thatcher: a class warrior for capitalism

Margaret Thatcher was een pionier van het neoliberalisme dat nu een diepe crisis kent. Met dat beleid antwoordde ze op de toenmalige crisis van het kapitalisme: de inherente en onoplosbare overproductiecrisis waar het toenmalige economische model – het keynesianisme – geen antwoord op had. De overproductiecrisis was niet zozeer een gevolg van het keynesianisme, maar kon er evenmin door opgelost worden. Het antwoord van Thatcher bestond uit de volledige afbouw van de publieke voorzieningen en de door de overheid gestimuleerde koopkracht. Privatisering en winstmaximalisatie moesten de weg vooruit vormen. Deze ideologie en dit economisch model moesten per definitie leiden tot een harde confrontatie met de arbeidersklasse en bij uitbreiding met de georganiseerde arbeidersbeweging. Alle sociale verworvenheden, de koopkracht en de diensten werden immers in vraag gesteld.

De confrontatie was brutaal. Na haar herverkiezing op basis van nationalistische propaganda lukte het Thatcher in 1984/85- door de impliciete steun van het toenmalige Labour – om de mijnwerkersstaking te breken. De frontale aanval op de volledige arbeidersklasse met de Poll Tax (een nieuwe belasting die los stond van het inkomen) leidde tot een dermate grote massabeweging dat de ‘Iron Lady’ ging wankelen, waarna ze door haar eigen partij aan de kant werd geschoven. De niet-betalingscampagne tegen de Poll Tax werd in belangrijke mate mee georganiseerd en geleid door de Militant Tendency, de voorloper van de Socialist Party (onze Britse zusterorganisatie).

Het bilan van het Thatcheriaans bewind was bijzonder negatief voor de gewone werkende bevolking. Groot-Brittannië was een sociaal slachtveld geworden. In 1986 klopte de werkloosheid op 3,6 miljoen af. De uitkeringen werden uitgehold, openbare diensten werden door de privatiseringen waanzinnig duur. De kinderbijslag werd fors ondermijnd en de publieke kinderopvang werd tot het laagste niveau van Europa herleid.

In de plaats van echte jobs en een reële economie kende het casinokapitalisme een opmars. De financiële zeepbel die in de Londense City werd geblazen, was een essentieel onderdeel van de erfenis van Thatcher. Het neoliberalisme werd zeker in de jaren 1990 het dominante model. De arbeidersbeweging werd lam geslagen, privatiseringen en uitholling van sociale verworvenheden werden de norm. Alle gevestigde partijen werden nog voor haar dood erfgenaam van Thatcher.

De crisis van de afgelopen jaren toont het falen van het casinokapitalisme waar Thatcher een grondlegger van was. Thatcher was de verpersoonlijking van de agressiviteit van een kapitalisme in crisis. Het neoliberalisme heeft de arbeidersbeweging slagen toegebracht, maar ligt zelf in de touwen. Hoog tijd om een socialistisch antwoord te bieden!